22.Pochodne instrumenty finansowe

Zasady rachunkowości

W ramach swojej działalności Grupa Kapitałowa wykorzystuje pochodne instrumenty finansowe służące do celów zarządzania ryzykiem związanym z prowadzoną działalnością. Najczęściej wykorzystywanymi instrumentami pochodnymi w działalności Grupy Kapitałowej są: IRS, CIRS, FX Swap, FRA, opcje, FX forward.

Pochodne instrumenty finansowe ujmowane są w wartości godziwej począwszy od dnia zawarcia transakcji. Instrument pochodny jest prezentowany w pozycji „Pochodne instrumenty finansowe” jako aktywo, jeśli jego wartość godziwa jest dodatnia, albo zobowiązanie jeżeli jego wartość godziwa jest ujemna.

Grupa Kapitałowa zalicza zmiany wartości godziwej instrumentów pochodnych niezakwalifikowanych do rachunkowości zabezpieczeń oraz wynik z rozliczenia tych instrumentów do wyniku na instrumentach finansowych wycenianych do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat albo do wyniku z pozycji wymiany, w zależności od rodzaju instrumentu.

Kwoty bazowe transakcji pochodnych wykazane są w pozycjach pozabilansowych począwszy od dnia zawarcia transakcji, przez cały okres ich trwania.

Wbudowane instrumenty pochodne

W zakresie wbudowanych instrumentów pochodnych Grupa Kapitałowa dokonuje oceny, czy dana umowa zawiera wbudowany instrument pochodny na moment przystąpienia do umowy. Ponowna ocena jest dokonywana jedynie wtedy, gdy nastąpią zmiany w umowie istotnie wpływające na wynikające z niej przepływy pieniężne. Instrumenty pochodne podlegające wydzieleniu z umów zasadniczych i osobnemu ujęciu w księgach rachunkowych wyceniane są według wartości godziwej. Wycena prezentowana jest w sprawozdaniu z sytuacji finansowej w pozycji „Pochodne instrumenty finansowe”. Zmiany w wycenie do wartości godziwej instrumentów pochodnych odnoszone są do rachunku zysków i strat do pozycji „Wynik na instrumentach finansowych wycenianych do wartości godziwej” lub „Wynik z pozycji wymiany”.

Szacunki i oceny

Wartość godziwą nieopcyjnych instrumentów pochodnych wyznacza się stosując modele wyceny bazującej na zdyskontowanych przepływach pieniężnych możliwych do otrzymania z danego instrumentu finansowego. Opcje wyceniane są przy użyciu modeli wyceny opcji. Zmienne oraz założenia używane do wyceny obejmują, w miarę dostępności, dane pochodzące z możliwych do obserwacji rynków.

Wartość godziwa instrumentów pochodnych uwzględnia własne ryzyko kredytowe jak i ryzyko kredytowe kontrahenta. W przypadku instrumentów pochodnych kalkulowana jest korekta wyceny instrumentów pochodnych odzwierciedlająca ryzyko kredytowe kontrahenta CVA (credit value adjustment) oraz korekta wyceny instrumentów pochodnych odzwierciedlająca własne ryzyko kredytowe DVA (debit value adjustment). Proces kalkulacji korekt CVA i DVA obejmuje wybór metody wyznaczenia spreadu na ryzyko kredytowe kontrahenta lub Grupy Kapitałowej (np. metoda ceny rynkowej oparta na płynnych notowaniach cen instrumentów dłużnych wyemitowanych przez kontrahenta, metoda spreadu implikowanego z kontraktów Credit Default Swap), oszacowanie prawdopodobieństwa niewypłacalności kontrahenta lub Grupy Kapitałowej oraz stopy odzysku, a także wyliczenie wysokości korekt CVA i DVA.

Stosowane przez Grupę Kapitałową techniki wyceny nieopcyjnych instrumentów pochodnych opierają się na krzywych dochodowości konstruowanych na podstawie dostępnych danych rynkowych (stawki depozytów na rynku międzybankowym, kwotowania transakcji IRS).

Informacje finansowe

POCHODNE INSTRUMENTY FINANSOWE31.12.201631.12.2015
 AktywaZobowiązaniaAktywaZobowiązania
     
Instrumenty zabezpieczające382,11 135,2508,7998,5
Pozostałe instrumenty pochodne2 518,53 062,73 838,63 626,3
     
Razem 2 900,6 4 197,9 4 347,3 4 624,8
   

RODZAJ KONTRAKTU31.12.201631.12.2015
 AktywaZobowiązaniaAktywaZobowiązania
     
IRS1 386,52 097,53 206,33 053,1
CIRS569,71 391,1472,41 210,2
FX Swap205,3164,0310,086,0
Opcje546,5436,8237,9177,5
FRA2,52,216,222,2
Forward176,7106,3104,572,6
Inne13,4--3,2
     
Razem 2 900,6 4 197,9 4 347,3 4 624,8
 

Wartości nominalne instrumentów bazowych (razem sprzedaż i kupno) na dzień 31.12.2016 roku   
 do 1 miesiącapowyżej 1 miesiąca do 3 miesięcypowyżej 3 miesięcy do 1 rokupowyżej 1 roku do 5 latpowyżej 5 latRazem
Transakcje walutowe      
Swap walutowy (FX Swap) 23 608,5 5 908,4 8 403,7 1 562,6 - 39 483,2
Zakup walut11 818,22 962,24 213,4795,2-19 789,0
Sprzedaż walut11 790,32 946,24 190,3767,4-19 694,2
Forward walutowy (Forward) 5 920,5 3 678,5 9 113,8 4 650,9 6,0 23 369,7
Zakup walut2 971,81 832,44 553,62 296,56,011 660,3
Sprzedaż walut2 948,71 846,14 560,22 354,4-11 709,4
Opcje 1 987,4 2 784,1 22 339,8 6 622,4 148,6 33 882,3
Zakup1 112,21 372,311 402,73 528,674,317 490,1
Sprzedaż875,21 411,810 937,13 093,874,316 392,2
Cross Currency (CIRS) 3 605,6 2 550,4 1 721,6 22 347,8 10 576,9 40 802,3
Zakup1 734,51 275,2860,810 687,16 507,621 065,2
Sprzedaż1 871,11 275,2860,811 660,74 069,319 737,1
Transakcje stopy procentowej - - - - - -
Swap na stopę procentową (IRS) 5 974,2 18 136,7 121 272,2 164 764,6 37 809,6 347 957,3
Zakup2 987,19 068,460 636,182 382,318 904,8173 978,7
Sprzedaż2 987,19 068,360 636,182 382,318 904,8173 978,6
Forward Rate Agreement (FRA) - - 18 477,0 1 250,0 - 19 727,0
Zakup--7 087,0500,0-7 587,0
Sprzedaż--11 390,0750,0-12 140,0
Pozostałe transakcje      
Inne (w tym na indeks giełdowy) 2 093,8 1,2 400,0 6,9 - 2 501,9
Zakup7,90,3400,06,9-415,1
Sprzedaż2 085,90,9---2 086,8
Razem instrumenty pochodne 43 190,0 33 059,3 181 728,1 201 205,2 48 541,1 507 723,7

Wartości nominalne instrumentów bazowych (razem sprzedaż i kupno) na dzień 31.12.2015 roku
 do 1 miesiącapowyżej 1 miesiąca do 3 miesięcypowyżej 3 miesięcy do 1 rokupowyżej 1 roku do 5 latpowyżej 5 latRazem
Transakcje walutowe      
Swap walutowy (FX Swap) 31 379,5 10 782,6 7 271,3 2 218,1 - 51 651,5
Zakup walut15 726,05 432,23 668,21 137,4-25 963,8
Sprzedaż walut15 653,55 350,43 603,11 080,7-25 687,7
Forward walutowy (Forward) 4 674,7 2 128,6 5 855,3 3 353,3 - 16 011,9
Zakup walut2 337,61 075,52 926,81 657,7-7 997,6
Sprzedaż walut2 337,11 053,12 928,51 695,6-8 014,3
Opcje 2 026,6 3 215,5 10 167,3 8 121,4 154,0 23 684,8
Zakup1 088,01 787,25 413,24 123,477,012 488,8
Sprzedaż938,61 428,34 754,13 998,077,011 196,0
Cross Currency (CIRS) 1 719,7 169,0 1 899,4 25 454,3 12 779,3 42 021,7
Zakup797,384,5914,612 436,16 436,320 668,8
Sprzedaż922,484,5984,813 018,26 343,021 352,9
Transakcje stopy procentowej      
Swap na stopę procentową (IRS) 17 405,8 44 348,8 82 712,8 225 911,4 41 427,2 411 806,0
Zakup8 702,922 174,541 356,8112 955,720 713,6205 903,5
Sprzedaż8 702,922 174,341 356,0112 955,720 713,6205 902,5
Forward Rate Agreement (FRA) 16 313,0 17 500,0 18 215,0 750,0 - 52 778,0
Zakup8 824,08 625,07 155,0750,0-25 354,0
Sprzedaż7 489,08 875,011 060,0--27 424,0
Pozostałe transakcje      
Inne (w tym na indeks giełdowy) 2 309,5 8,3 17,4 1,0 - 2 336,2
Zakup834,3-16,1--850,4
Sprzedaż1 475,28,31,31,0-1 485,8
Razem instrumenty pochodne 75 828,8 78 152,8 126 138,5 265 809,5 54 360,5 600 290,1
   

Kalkulacja szacunków

Grupa przeprowadziła symulację w celu ustalenia możliwego wpływu zmian krzywych dochodowości na wycenę transakcji.

Szacunkowa zmiana wyceny przy przesunięciu równoległym krzywych dochodowości:31.12.2016 31.12.2015 
 scenariusz +50bpscenariusz -50bpscenariusz +50bpscenariusz -50bp
     
IRS(119)121(34)34
CIRS(88)91(95)99
pozostałe instrumenty(4)4(1)1
     
Razem (211) 216 (130) 134

Na dzień 31 grudnia 2016 roku wartość korekty z tytułu CVA i DVA wynosiła 7,4 miliona PLN (na dzień 31 grudnia 2015 roku 2 miliony PLN).