23. Pochodne instrumenty zabezpieczające

Zasady rachunkowości

Stosowanie rachunkowości zabezpieczeń

Rachunkowość zabezpieczeń stosowana jest przez Grupę Kapitałową, gdy spełnione są wszystkie poniższe warunki:

1) w momencie ustanowienia zabezpieczenia formalnie wyznaczono i udokumentowano powiązanie zabezpieczające, jak również cel zarządzania ryzykiem przez jednostkę oraz strategię ustanowienia zabezpieczenia,

2) oczekuje się, że zabezpieczenie będzie wysoce efektywne,

3) planowana transakcja będąca przedmiotem zabezpieczenia musi być wysoce prawdopodobna oraz musi podlegać ryzyku zmienności przepływów pieniężnych, które w rezultacie mogą wpływać na rachunek zysków i strat,

4) efektywność zabezpieczenia można wiarygodnie ocenić,

5) zabezpieczenie jest na bieżąco oceniane i stwierdza się jego wysoką efektywność we wszystkich okresach sprawozdawczych, na które zabezpieczenie zostało ustanowione.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku i 31 grudnia 2015 roku Grupa Kapitałowa nie stosowała zabezpieczenia wartości godziwej.

Zaprzestanie stosowania rachunkowości zabezpieczeń:

  • Instrument zabezpieczający wygasa, zostaje sprzedany, rozwiązany lub wykonany - skumulowane zyski lub straty związane z instrumentem zabezpieczającym odnoszone bezpośrednio na inne dochody całkowite przez okres, w którym zabezpieczenie było efektywne, ujmuje się dalej w odrębnej pozycji w innych dochodach całkowitych aż do momentu zajścia planowanej transakcji,
  • Zabezpieczenie przestaje spełniać kryteria rachunkowości zabezpieczeń - skumulowane zyski lub straty związane z instrumentem zabezpieczającym odnoszone bezpośrednio na inne dochody całkowite przez okres, w którym zabezpieczenie było efektywne, ujmuje się dalej w odrębnej pozycji w innych dochodach całkowitych aż do momentu zajścia planowanej transakcji,
  • Zaprzestano oczekiwać realizacji planowanej transakcji - skumulowane zyski lub straty związane z instrumentem zabezpieczającym odnoszone bezpośrednio na inne dochody całkowite przez okres, w którym zabezpieczenie było efektywne, ujmuje się w rachunku zysków i strat,
  • Unieważnienie powiązania zabezpieczającego - skumulowane zyski lub straty związane z instrumentem zabezpieczającym odnoszone bezpośrednio na inne dochody całkowite przez okres, w którym zabezpieczenie było efektywne, ujmuje się dalej w odrębnej pozycji w innych dochodach całkowitych, aż do momentu zajścia planowanej transakcji.

Zabezpieczenie przepływów pieniężnych

Zmiany wartości godziwej pochodnego instrumentu zabezpieczającego wyznaczonego jako zabezpieczenie przepływów pieniężnych ujmowane są bezpośrednio w innych dochodach całkowitych w części stanowiącej efektywną część zabezpieczenia. Część nieefektywną zabezpieczenia ujmuje się w rachunku zysków i strat w pozycji „Wynik na instrumentach finansowych wycenianych do wartości godziwej”.

Kwoty odniesione bezpośrednio na inne dochody całkowite przenoszone są do rachunku zysków i strat w tym samym okresie lub okresach, w których zabezpieczana planowana transakcja wywiera wpływ na rachunek zysków i strat. Odsetki i różnice kursowe wykazywane są w rachunku zysków i strat odpowiednio w pozycjach „Wynik z tytułu odsetek” oraz „Wynik z pozycji wymiany”.

Wszystkie rodzaje relacji zabezpieczających stosowanych przez Grupę Kapitałową stanowią rachunkowość zabezpieczeń przepływów pieniężnych (macro cash flow hedge).

Testy efektywności obejmują wycenę transakcji zabezpieczających, po pomniejszeniu o wartość odsetek naliczonych oraz różnice kursowe od nominału transakcji zabezpieczających (w przypadku transakcji CIRS).

Efektywność zabezpieczenia jest weryfikowana poprzez zastosowanie prospektywnych i retrospektywnych testów efektywności. Testy wykonywane są z częstotliwością miesięczną.

Rodzaje strategii zabezpieczających stosowanych przez Grupę Kapitałową

Strategia 1Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych kredytów hipotecznych w CHF oraz lokat negocjowanych w PLN, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych oraz ryzyka kursowego, z wykorzystaniem transakcji CIRS
Opis relacji zabezpieczającejeliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez kredyty w CHF o zmiennym oprocentowaniu oraz lokat negocjowanych w PLN, z tytułu zmian referencyjnych stóp procentowych w CHF i PLN, oraz zmian kursu walutowego CHF/PLN z wykorzystaniem transakcji CIRS w okresie objętym zabezpieczeniem
Zabezpieczane ryzykoryzyko walutowe i ryzyko stopy procentowej
Instrument zabezpieczającytransakcje CIRS, w których Grupa Kapitałowa płaci kupon oparty o LIBOR 3M CHF, a otrzymuje kupon oparty o WIBOR 3M od kwoty nominalnej zdefiniowanej odpowiednio w CHF oraz PLN
Pozycja zabezpieczanaportfel kredytów hipotecznych o zmiennym oprocentowaniu w CHF i portfel krótkoterminowych lokat negocjowanych, łącznie z ich odnawianiem w przyszłości (wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia). Grupa Kapitałowa desygnując pozycję zabezpieczaną zastosowała rozwiązania MSR.39.WS.99C w wersji przyjętej przez Unię Europejską.
 Okres, w którym oczekuje się wystąpienia przepływów pieniężnych oraz kiedy należy oczekiwać wywarcia przez nie wpływu na wyniki: styczeń 2017 roku - październik 2026 roku

Strategia 2Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych kredytów w PLN o zmiennym oprocentowaniu, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych, z wykorzystaniem transakcji IRS
Opis relacji zabezpieczającejeliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel kredytów w PLN o zmiennym oprocentowaniu wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych z wykorzystaniem transakcji IRS w okresie objętym zabezpieczeniem
Zabezpieczane ryzykoryzyko stopy procentowej
Instrument zabezpieczającytransakcje IRS, w których Grupa Kapitałowa płaci kupon oparty o zmienną stopę WIBOR 3M, a otrzymuje kupon oparty o stałą stopę od kwoty nominalnej, na którą został zawarty
Pozycja zabezpieczanaportfel kredytów w PLN indeksowanych do stopy zmiennej WIBOR 3M
 Okres, w którym oczekuje się wystąpienia przepływów pieniężnych oraz kiedy należy oczekiwać wywarcia przez nie wpływu na wyniki: styczeń 2017 roku – grudzień 2021 roku
           

Strategia 3Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych kredytów w EUR o zmiennym oprocentowaniu, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych, z wykorzystaniem transakcji IRS
Opis relacji zabezpieczającejeliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel kredytów w EUR o zmiennym oprocentowaniu wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych z wykorzystaniem transakcji IRS w okresie objętym zabezpieczeniem
Zabezpieczane ryzykoryzyko stopy procentowej
Instrument zabezpieczającytransakcje IRS, w których Grupa Kapitałowa płaci kupon oparty o zmienną stopę EURIBOR 3M, a otrzymuje kupon oparty o stałą stopę od kwoty nominalnej, na którą został zawarty
Pozycja zabezpieczanaportfel kredytów w EUR indeksowanych do stopy zmiennej EURIBOR 3M
 Okres, w którym oczekuje się wystąpienia przepływów pieniężnych oraz kiedy należy oczekiwać wywarcia przez nie wpływu na wyniki: styczeń 2017 roku – czerwiec 2022 roku
   

Strategia 4 Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych kredytów w CHF o zmiennym oprocentowaniu, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych, z wykorzystaniem transakcji IRS
Opis relacji zabezpieczającejeliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel kredytów w CHF o zmiennym oprocentowaniu wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych z wykorzystaniem transakcji IRS w okresie objętym zabezpieczeniem
Zabezpieczane ryzykoryzyko stopy procentowej
Instrument zabezpieczającytransakcje IRS, w których Grupa Kapitałowa płaci kupon oparty o zmienną stopę LIBOR CHF 3M, a otrzymuje kupon oparty o stałą stopę od kwoty nominalnej, na którą został zawarty
Pozycja zabezpieczanaportfel kredytów w CHF indeksowanych do stopy zmiennej LIBOR CHF 3M
 Na dzień 31 grudnia 2016 roku Grupa Kapitałowa nie posiada aktywnych powiązań zabezpieczających w ramach niniejszej strategii. Na dzień 31 grudnia 2015 roku wartość nominalna instrumentów zabezpieczających wynosiła 250 mln CHF.
             

Strategia 5Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych kredytów w walutach wymienialnych o zmiennym oprocentowaniu, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych i ryzyka kursowego oraz zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych zobowiązania finansowego o stałym oprocentowaniu w walucie wymienialnej, wynikającej z ryzyka kursowego, z wykorzystaniem transakcji CIRS
Opis relacji zabezpieczającejeliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych kredytów w walutach wymienialnych o zmiennym oprocentowaniu, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych i ryzyka kursowego oraz eliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych zobowiązania finansowego o stałym oprocentowaniu w walucie wymienialnej, wynikającej z ryzyka kursowego z wykorzystaniem transakcji CIRS w okresie objętym zabezpieczeniem
Zabezpieczane ryzykoryzyko walutowe i ryzyko stopy procentowej
Instrument zabezpieczającytransakcje CIRS, w których Grupa Kapitałowa płaci kupon oparty o zmienną stopę LIBOR CHF 3M, a otrzymuje kupon oparty o stałą stopę USD od kwoty nominalnej, na którą został zawarty
Pozycja zabezpieczanaportfel kredytów hipotecznych o zmiennym oprocentowaniu w CHF i zobowiązanie finansowe o stałym oprocentowaniu w USD
 Okres, w którym oczekuje się wystąpienia przepływów pieniężnych oraz kiedy należy oczekiwać wywarcia przez nie wpływu na wyniki: styczeń 2017 roku - wrzesień 2022 roku
   

Strategia 6Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych kredytów hipotecznych w walutach wymienialnych innych niż CHF oraz lokat negocjowanych w PLN, wynikającej z ryzyka zmian stóp procentowych oraz ryzyka kursowego, z wykorzystaniem transakcji CIRS
Opis relacji zabezpieczającejeliminacja ryzyka zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez kredyty denominowane w walutach wymienialnych innych niż CHF o zmiennym oprocentowaniu oraz lokat negocjowanych w PLN, z tytułu zmian referencyjnych stóp procentowych, oraz zmian kursu walutowego z wykorzystaniem transakcji CIRS w okresie objętym zabezpieczeniem
Zabezpieczane ryzykoryzyko walutowe i ryzyko stopy procentowej
Instrument zabezpieczającytransakcje CIRS, w których Grupa Kapitałowa płaci kupon oparty o EURIBOR 3M, a otrzymuje kupon oparty o WIBOR 3M od kwoty nominalnej, na którą został zawarty
Pozycja zabezpieczanaportfel kredytów hipotecznych o zmiennym oprocentowaniu w EUR i portfel krótkoterminowych lokat negocjowanych, łącznie z ich odnawianiem w przyszłości (wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia). Grupa Kapitałowa desygnując pozycję zabezpieczaną zastosowała rozwiązania MSR.39.WS.99C w wersji przyjętej przez Unię Europejską.
 Okres, w którym oczekuje się wystąpienia przepływów pieniężnych oraz kiedy należy oczekiwać wywarcia przez nie wpływu na wyniki: styczeń 2017 roku – marzec 2021 roku
       

Informacje finansowe

Wartość bilansowa/wartość godziwa instrumentów pochodnych stanowiących zabezpieczenie przepływów pieniężnych związanych ze stopą procentową i/lub kursem walutowym31.12.201631.12.2015
 AktywaZobowiązaniaAktywaZobowiązania
     
IRS90,432,3269,1-
CIRS291,71 102,9239,6998,5
     
Razem 382,1 1 135,2 508,7 998,5
 

Wartość nominalna instrumentów zabezpieczających w podziale na terminy do realizacji na dzień 31 grudnia 2016 rokudo 1 miesiącapowyżej 1 miesiąca do 3 miesięcypowyżej 3 miesięcy do 1 rokupowyżej 1 roku do 5 latPowyżej 5 latRazem
       
IRS PLN fixed - float-250,09 030,06 845,6- 16 125,6
IRS EUR fixed - float (waluta oryginalna)----498,5 498,5
       
CIRS float CHF/float PLN      
float CHF300,0--1 720,025,0 2 045,0
float PLN1 098,6--6 170,788,1 7 357,5
CIRS fixed USD/float CHF      
fixed USD----875,0 875,0
float CHF----814,5 814,5
CIRS float EUR/float PLN      
float EUR---125,0- 125,0
float PLN---545,2- 545,2
               

Wartość nominalna instrumentów zabezpieczających w podziale na terminy do realizacji na dzień 31 grudnia 2015 rokudo 1 miesiącapowyżej 1 miesiąca do 3 miesięcypowyżej 3 miesięcy do 1 rokupowyżej 1 roku do 5 latPowyżej 5 latRazem
       
IRS PLN fixed - float1 680,02 910,0984,04 670,0- 10 244,0
IRS EUR fixed - float (waluta oryginalna)35,0368,058,0-- 461,0
IRS CHF fixed - float (waluta oryginalna)--250,0-- 250,0
       
CIRS float CHF/float PLN      
float CHF150,0-250,01 520,0300,0 2 220,0
float PLN465,8-914,65 421,61 039,0 7 841,0
CIRS fixed USD/float CHF      
fixed USD----875,0 875,0
float CHF----814,5 814,5
CIRS float EUR/float PLN      
float EUR---200,0- 200,0
float PLN---851,7- 851,7
   

Zmiana innych dochodów całkowitych z tytułu zabezpieczeń przepływów pieniężnych31.12.201631.12.2015
   
Inne dochody całkowite na początek okresu brutto (71,2) 6,4
Zyski/straty odniesione na inne dochody całkowite w okresie(50,5)(689,1)
Kwota przeniesiona w okresie z innych dochodów całkowitych do rachunku zysków i strat, w tym:(12,2)611,5
- przychody odsetkowe(340,1)(450,9)
- wynik z pozycji wymiany327,91 062,4
Skumulowane inne dochody całkowite na koniec okresu brutto (133,9) (71,2)
Efekt podatkowy25,413,5
   
Skumulowane inne dochody całkowite na koniec okresu netto (108,5) (57,7)
   
Wpływ w okresie na inne dochody całkowite brutto (62,7) (77,6)
Efekt podatkowy11,914,7
   
Wpływ w okresie na inne dochody całkowite netto (50,8) (62,9)
 

Kalkulacja szacunków

Szacunkowa zmiana wyceny przy przesunięciu równoległym krzywych dochodowości o:31.12.2016 31.12.2015 
 scenariusz +50bpscenariusz -50bpscenariusz +50bpscenariusz -50bp
     
IRS(143)146(61)63
CIRS(88)91(95)99
     
Razem (231) 237 (156) 162