26. Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży

Zasady rachunkowości

Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży są to dłużne i kapitałowe papiery wartościowe, które zostały wyznaczone jako dostępne do sprzedaży.

W momencie początkowego ujęcia aktywa te wyceniane są w wartości godziwej powiększonej o bezpośrednie koszty transakcji, a następnie wyceniane są do wartości godziwej, a skutki zmiany wartości godziwej (z wyjątkiem odpisów z tytułu utraty wartości) rozpoznawane są w innych

dochodach całkowitych aż do momentu wyłączenia składnika aktywów ze sprawozdania z sytuacji finansowej, kiedy skumulowany zysk/strata ujmowane są w rachunku zysków i strat w pozycji wynik na inwestycyjnych papierach wartościowych. Odsetki naliczone z zastosowaniem efektywnej stopy procentowej od aktywów dostępnych do sprzedaży rozpoznawane są w wyniku odsetkowym.

Odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości aktywów zakwalifikowanych do kategorii dostępnych do sprzedaży jest ujmowany w rachunku zysków i strat w pozycji wynik z tytułu odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości i rezerw, co skutkuje koniecznością wyksięgowania z innych dochodów całkowitych skumulowanych strat z wyceny, odniesionych uprzednio do tej pozycji oraz ujęcia ich w rachunku zysków i strat.

Jeśli w następnym okresie wartość godziwa instrumentów dłużnych wzrośnie, a wzrost ten może być obiektywnie łączony ze zdarzeniem następującym po ujęciu straty z tytułu utraty wartości w rachunku zysków i strat, to kwotę odwracanego odpisu ujmuje się w rachunku zysków i strat.

Odpisów z tytułu utraty wartości instrumentów kapitałowych nie odwraca się poprzez rachunek zysków i strat.

Szacunki i oceny

Odpisy z tytułu utraty wartości

Każdorazowo na koniec okresu sprawozdawczego Grupa Kapitałowa ocenia, czy istnieją obiektywne przesłanki utraty wartości składnika aktywów finansowych zakwalifikowanych do kategorii aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży. Jeżeli takie przesłanki istnieją, Grupa Kapitałowa ustala kwoty odpisów z tytułu utraty wartości.

Do obiektywnych przesłanek utraty wartości składnika aktywów finansowych lub grupy aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży Grupa Kapitałowa zalicza informacje o następujących zdarzeniach:

1) wystąpienie znaczących trudności finansowych emitenta,

2) niedotrzymanie postanowień umownych przez emitenta, np. niespłacenie odsetek lub kapitału albo zaleganie z ich spłatą,

3) przyznanie emitentowi, ze względów ekonomicznych lub prawnych związanych z jego trudnościami finansowymi, udogodnienia, które w innym przypadku nie zostałoby udzielone ( „forbearance”),

4) pogorszenie się w okresie utrzymywania zaangażowania sytuacji ekonomiczno-finansowej emitenta,

5) zaistnienie wysokiego prawdopodobieństwa upadłości lub restrukturyzacji emitenta,

6) wzrost, w okresie utrzymywania zaangażowania, ryzyka branży, w której działa emitent wyrażający się uznaniem branży przez Grupę Kapitałową za branżę podwyższonego ryzyka.

W pierwszej kolejności Grupa Kapitałowa ustala, czy nastąpiła utrata wartości aktywów na bazie analizy indywidualnej w odniesieniu do należności indywidualnie znaczących.

Jeżeli istnieją obiektywne przesłanki utraty wartości aktywów finansowych zakwalifikowanych do kategorii dłużnych nieskarbowych instrumentów finansowych dostępnych do sprzedaży, kwotę odpisu aktualizacyjnego stanowi różnica między wartością bilansową składnika aktywów a bieżącą wartością godziwą ustaloną jako wartość przyszłych przepływów pieniężnych zdyskontowanych za pomocą pierwotnej efektywnej stopy procentowej.

Korekty CVA i DVA

Wartość godziwą papierów dłużnych dostępnych do sprzedaży nienotowanych na aktywnym rynku wyznacza się stosując modele wyceny bazujące na zdyskontowanych przepływach pieniężnych możliwych do otrzymania z danego instrumentu finansowego. Przy wycenie nienotowanych papierów dłużnych dostępnych do sprzedaży przyjmowane są również założenia dotyczące ryzyka kredytowego kontrahenta, które wpływają na wycenę instrumentów. Ryzyko kredytowe dla papierów wartościowych, dla których brak jest dostępnej wiarygodnej ceny rynkowej jest uwzględnione w marży, której metodyka wyceny jest spójna z kalkulacją spreadów kredytowych do wyznaczania korekt CVA i DVA.

Informacje finansowe

Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży31.12.201631.12.2015
   
Dłużne papiery wartościowe brutto36 419,627 661,8
obligacje skarbowe PLN25 743,917 920,0
obligacje skarbowe walutowe678,5437,9
obligacje komunalne PLN4 551,84 613,7
obligacje korporacyjne PLN4 800,04 097,5
obligacje korporacyjne walutowe645,4592,7
Odpisy z tytułu utraty wartości(277,2)(56,9)
obligacje korporacyjne PLN(209,4)(23,0)
obligacje korporacyjne walutowe(67,8)(33,9)
   
Razem dłużne papiery wartościowe netto 36 142,4 27 604,9
   
Kapitałowe papiery wartościowe dostępne do sprzedaży brutto284,6567,4
niedopuszczone do publicznego obrotu128,9346,9
dopuszczone do publicznego obrotu155,7220,5
Odpisy z tytułu utraty wartości(67,0)(75,6)
   
Razem kapitałowe papiery wartościowe netto 217,6 491,8
   
Jednostki uczestnictwa w fundusze inwestycyjne oraz tytuły uczestnictwa w instytucji wspólnego inwestowania315,6212,8
   
Razem inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży netto 36 675,6 28 309,5

Inwestycyjne dłużne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży - ekspozycja Grupy Kapitałowej na ryzyko kredytoweZaangażowanie
 31.12.201631.12.2015
   
z rozpoznaną utratą wartości, metoda zindywidualizowana1 296,8397,4
bez rozpoznanej utraty wartości, nieprzeterminowane35 122,827 264,4
z ratingiem zewnętrznym30 034,721 726,0
z ratingiem wewnętrznym5 088,15 538,4
   
Razem brutto 36 419,6 27 661,8
Odpisy z tytułu utraty wartości(277,2)(56,9)
   
Razem netto 36 142,4 27 604,9
   

Dłużne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży według terminów zapadalności (wg wartości bilansowej)31.12.201631.12.2015
   
do 1 miesiąca27,980,4
powyżej 1 miesiąca do 3 miesięcy36,588,2
powyżej 3 miesięcydo 1 roku1 869,4591,7
powyżej 1 roku do 5 lat20 176,812 283,2
powyżej 5 lat14 031,814 561,4
   
Razem 36 142,4 27 604,9

Odpisy z tytułu utraty wartości - uzgodnienie ruchu w 2016 rokuWartość na początek okresuUtworzenie w okresieRozwiązanie w okresieSpisania aktywów i rozliczeniaInneWartość na koniec okresuUtworzenie netto - wpływ na rachunek zysków i strat
        
Dłużne papiery wartościowe56,952,0--168,3277,2(52,0)
Kapitałowe papiery wartościowe75,6--(9,7)1,167,0-
        
Razem 132,5 52,0 - (9,7) 169,4 344,2 (52,0)
     

Odpisy z tytułu utraty wartości - uzgodnienie ruchu w 2015 rokuWartość na początek okresuUtworzenie w okresieRozwiązanie w okresieSpisania aktywów i rozliczeniaInneWartość na koniec okresuUtworzenie netto - wpływ na rachunek zysków i strat
        
Dłużne papiery wartościowe-56,7--0,256,9(56,7)
Kapitałowe papiery wartościowe129,44,7(3,6)(54,9) 75,6(1,1)
        
Razem 129,4 61,4 (3,6) (54,9) 0,2 132,5 (57,8)
   

Istotna transakcja

W dniu 29 stycznia 2016 roku Zarząd PKO Banku Polskiego SA przyjął warunki udziału Grupy Kapitałowej w transakcji przejęcia Visa Europe Ltd. przez Visa Inc. przedstawione Grupie Kapitałowej przez Visa Europe Ltd. W dniu 16 czerwca 2016 roku nastąpiło potwierdzenie ostatecznych kwot należnych Grupie Kapitałowej. W dniu 21 czerwca 2016 roku Grupa Kapitałowa otrzymała od Visa Europe Ltd. informację o zakończeniu transakcji przejęcia Visa Europe Ltd. przez Visa Inc.

Ostateczny udział Grupy Kapitałowej w wyżej wymienionej transakcji obejmuje:

  • kwotę 70,5 miliona EUR w gotówce, przekazaną na rachunek Grupy Kapitałowej w dniu 21 czerwca 2016 roku, (co stanowi równowartość 309,9 miliona PLN według kursu średniego NBP z dnia 21 czerwca 2016 roku),
  • otrzymane uprzywilejowane akcje Visa Inc. serii C w liczbie 25 612, których wartość na dzień nabycia została oszacowana w wysokości 20,9 miliona USD (co stanowi równowartość 81 milionów PLN według kursu średniego NBP z dnia 21 czerwca 2016 roku),
  • należność z tytułu udziału w odroczonej płatności gotówkowej w wysokości 0,5435987989% kwoty 1,12 miliarda EUR, tj. kwoty przypadającej na wszystkich uczestników transakcji, płatnej w 3 rocznicę transakcji, z zastrzeżeniem ewentualnych korekt w przypadku zaistnienia sytuacji opisanych w warunkach transakcji; wartość wyżej wymienionej należności na dzień 21 czerwca 2016 roku wynosi 6,1 miliona EUR (co stanowi równowartość 26,7 miliona PLN według kursu średniego NBP z dnia 21 czerwca 2016 roku).

Łączna wartość rozpoznana przez Grupę Kapitałową z tytułu rozliczenia wyżej wymienionej transakcji w rachunku zysków i strat (zysk przed opodatkowaniem) wyniosła 417,6 miliona PLN, w tym kwota rozliczona w innych całkowitych dochodach z tytułu wyceny akcji Visa Europe Ltd.. wyniosła 336,7 miliona PLN.

Otrzymane uprzywilejowane akcje Visa Inc. serii C będą konwertowane na akcje zwykłe Visa Inc., przy czym warunki transakcji przewidują stopniowe konwertowanie akcji. Konwersja wszystkich akcji uprzywilejowanych ma nastąpić najpóźniej w 2028 roku. Obecny współczynnik konwersji wynosi 13,952 i może on ulegać zmniejszeniu w okresie do 2028 roku, co jest uzależnione od wystąpienia ewentualnych zobowiązań z tytułu postępowań sądowych dotyczących przejętej spółki Visa Europe Ltd.

Akcje uprzywilejowane Visa Inc. zostały zaklasyfikowane do portfela papierów wartościowych dostępnych do sprzedaży i wyceniane są według wartości godziwej w oparciu o cenę rynkową notowanych akcji zwykłych z uwzględnieniem dyskonta biorącego pod uwagę ograniczoną płynność akcji uprzywilejowanych oraz warunki zamiany akcji (korekty wynikające z postępowań sądowych).

Wartość godziwa wyżej wymienionych akcji według stanu na 31 grudnia 2016 roku została oszacowana w wysokości 22,1 miliona USD (co stanowi równowartość 92,4 miliona PLN według kursu średniego NBP z dnia 30 grudnia 2016 roku obowiązującego na koniec 2016 roku).