62. Zarządzanie ryzykiem walutowych kredytów hipotecznych dla gospodarstw domowych

W wyniku zaprzestania obrony minimalnego kursu EUR/CHF przez bank centralny Szwajcarii w styczniu 2015 roku doszło do istotnej aprecjacji franka szwajcarskiego do walut obcych, w tym polskiego złotego. W 2016 roku kurs franka szwajcarskiego utrzymał zbliżony poziom jak w 2015 roku. Grupa Kapitałowa na bieżąco analizuje wpływ tych zdarzeń na wyniki finansowe w tym na ryzyko pogorszenia jakości portfela kredytów mieszkaniowych denominowanych w CHF. Ryzyko to jest częściowo neutralizowane poprzez spadek referencyjnych stóp procentowych LIBOR CHF.

W związku z faktem, że istotny wzrost kursu CHF wobec złotówki stanowi zagrożenie powstania nadmiernego obciążenia gospodarstw domowych zadłużonych z tytułu kredytów mieszkaniowych indeksowanych do CHF, a tym samym terminowej obsługi zadłużenia, od początku 2015 roku w przestrzeni publicznej trwa debata na temat sposobów ograniczenia ryzyka niewypłacalności tych kredytobiorców. Pojawiające się propozycje rozwiązań systemowych, zgłaszane w formie obywatelskich lub poselskich projektów ustaw, jak również przedstawiane przez organy państwowe i nadzorcze, mogą skutkować poniesieniem przez Grupę Kapitałową strat na tym portfelu w przyszłych okresach.

Grupa Kapitałowa podjęła szereg działań mających na celu pomoc klientom i jednocześnie ograniczenie wzrostu ryzyka kredytowego związanego ze wzrostem kursu CHF – między innymi obniżenie transakcyjnych kursów wymiany CHF/PLN, po których następuje przeliczenie kwoty CHF do spłaty (tzw. spread walutowy) i uwzględnienie ujemnej stopy LIBOR dla wszystkich klientów.

Grupa Kapitałowa w sposób szczególny analizuje portfel walutowych kredytów hipotecznych dla gospodarstw domowych. Bank na bieżąco monitoruje jakość tego portfela i analizuje ryzyko pogorszenia się jakości tego portfela. Obecnie jakość portfela pozostaje na akceptowanym poziomie. Bank uwzględnia ryzyko walutowych kredytów hipotecznych dla gospodarstw domowych w zarządzaniu adekwatnością kapitałową i kapitałem własnym.

Poniższe tabele prezentują analizę jakościową kredytów w CHF

Kredyty i pożyczki udzielone klientom w CHF według metod kalkulacji odpisów (w przeliczeniu na PLN)31.12.2016
 Instytucje finansowePrzedsiębiorstwa Gospodarstwa domoweRazem
     
Wyceniane według metody zindywidualizowanej, w tym:-247,4165,8413,2
ze stwierdzoną utratą wartości-220,3137,2357,5
Wyceniane według metody portfelowej, ze stwierdzoną utratą wartości-26,01 184,51 210,5
Wyceniane według metody grupowej (IBNR)4,8360,729 361,229 726,7
     
Kredyty i pożyczki udzielone klientom brutto 4,8 634,1 30 711,5 31 350,4
     
Odpisy na ekspozycje wyceniane według metody zindywidualizowanej, w tym:-(89,6)(64,4)(154,0)
ze stwierdzoną utratą wartości-(63,4)(64,1)(127,5)
Odpisy na ekspozycje wyceniane według metody portfelowej-(19,5)(792,7)(812,2)
Odpisy na ekspozycje wyceniane według metody grupowej (IBNR)-(2,2)(69,3)(71,5)
     
Odpisy - razem - (111,3) (926,4) (1 037,7)
     
Kredyty i pożyczki udzielone klientom netto 4,8 522,8 29 785,1 30 312,7
 

Kurs CHF na dzień 31 grudnia 2016 roku wynosił 4,1173 PLN.

Kredyty i pożyczki udzielone klientom w CHFwedług metod kalkulacji odpisów (w przeliczeniu na PLN)31.12.2015
 Instytucje finansowePrzedsiębiorstwa Gospodarstwa domoweRazem
     
Wyceniane według metody zindywidualizowanej, w tym:-171,0223,6394,6
ze stwierdzoną utratą wartości-134,7208,1342,8
Wyceniane według metody portfelowej, ze stwierdzoną utratą wartości-32,01 126,51 158,5
Wyceniane według metody grupowej (IBNR)6,1372,330 309,130 687,5
     
Kredyty i pożyczki udzielone klientom brutto 6,1 575,3 31 659,2 32 240,6
     
Odpisy na ekspozycje wyceniane według metody zindywidualizowanej, w tym:-(45,6)(95,9)(141,5)
ze stwierdzoną utratą wartości-(45,2)(93,7)(138,9)
Odpisy na ekspozycje wyceniane według metody portfelowej-(18,2)(699,2)(717,4)
Odpisy na ekspozycje wyceniane według metody grupowej (IBNR)(0,2)(2,7)(100,4)(103,3)
     
Odpisy - razem (0,2) (66,5) (895,5) (962,2)
     
Kredyty i pożyczki udzielone klientom netto 5,9 508,8 30 763,7 31 278,4
 

Kurs CHF na dzień 31 grudnia 2015 roku wynosił 3,9394 PLN.

Kredyty i pożyczki udzielone klientom wyceniane według metody grupowej (IBNR)31.12.2016
 PLNCHFPozostałe waluty
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom brutto147 632,229 726,717 516,6
przeterminowane3 149,2657,6509,9
nieprzeterminowane144 483,029 069,117 006,7
Odpis na ekspozycje wyceniane według metody grupowej (IBNR)(457,6)(71,5)(99,5)
przeterminowane(147,8)(34,6)(10,7)
nieprzeterminowane(309,8)(36,9)(88,8)
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom netto 147 174,6 29 655,2 17 417,1

Kredyty i pożyczki udzielone klientom wyceniane według metody grupowej (IBNR)31.12.2015
 PLNCHFPozostałe waluty
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom brutto137 684,330 687,415 091,4
przeterminowane2 215,4719,7241,2
nieprzeterminowane135 468,929 967,714 850,2
Odpis na ekspozycje wyceniane według metody grupowej (IBNR)(414,3)(103,2)(51,7)
przeterminowane(153,2)(49,8)(8,4)
nieprzeterminowane(261,1)(53,4)(43,3)
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom netto 137 270,0 30 584,2 15 039,7

Kredyty i pożyczki udzielone klientom wyceniane według metody grupowej (IBNR) podlegające forbearance według walut31.12.2016
 PLNCHFPozostałe waluty
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom brutto forbearance941,1557,0162,0
Odpis na ekspozycje wyceniane według metody grupowej (IBNR) forbearance(33,5)(20,7)(6,7)
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom podlegające forbearance netto 907,6 536,3 155,3

Kredyty i pożyczki udzielone klientom wyceniane według metody grupowej (IBNR) podlegające forbearance według walut31.12.2015
 PLNCHFPozostałe waluty
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom brutto forbearance1 718,8776,567,8
Odpis na ekspozycje wyceniane według metody grupowej (IBNR) forbearance(51,6)(35,9)(2,2)
    
Kredyty i pożyczki udzielone klientom podlegające forbearance netto 1 667,2 740,6 65,6
 

Na dzień 31 grudnia 2016 roku średnie LTV dla portfela kredytów w CHF wyniosło 82,7% - w porównaniu do średniego LTV dla całego portfela wynoszącego 69,5%.

Dla Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego udział kredytów mieszkaniowych walutowych udzielonych w latach 2007 i 2008 w portfelu walutowych kredytów mieszkaniowych gospodarstw domowych na dzień 31 grudnia 2016 roku wynosił 44,02% i dotyczył portfela spółek działających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 13 stycznia 2017 roku Komitet Stabilności Finansowej przyjął uchwałę nr 14/2017 w sprawie rekomendacji dotyczącej restrukturyzacji portfela kredytów mieszkaniowych w walutach obcych i zalecił:

1) Ministrowi właściwemu do spraw instytucji finansowych:

  • podwyższenie wagi ryzyka do 150% dla ekspozycji w walucie, w pełni i całkowicie zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości mieszkalnej,
  • podwyższenie przez banki stosujące IRB minimalnej wartości parametru LGD dla walutowych ekspozycji zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości mieszkalnej,
  • zmianę zasad funkcjonowania Funduszu Wsparcia Kredytobiorców,
  • neutralizację efektów podatkowych dla kredytobiorców i banków, które zdecydują się na przewalutowanie kredytów mieszkaniowych,
  • nałożenie bufora ryzyka systemowego w wysokości 3%.

2) Komisji Nadzoru Finansowego:

  • aktualizację Metodyki BION oraz jej poszerzenie o zasady pozwalające przypisać odpowiedni poziom narzutu kapitałowego,
  • uzupełnienie obecnie stosowanych w ramach filara II dodatkowych wymogów kapitałowych związanych z ryzykiem operacyjnym, rynkowym i kredytowym,
  • wydanie rekomendacji nadzorczej dotyczącej dobrych praktyk przy restrukturyzacji portfeli walutowych kredytów mieszkaniowych.

3) Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu: uwzględnienie ryzyka związanego z walutowymi kredytami mieszkaniowymi w metodzie wyznaczania składek na fundusz gwarancyjny banków.