65. Zarządzanie ryzykiem płynności

Zarządzanie ryzykiem płynności

Definicja

Ryzyko płynności to ryzyko braku możliwości terminowego wywiązania się z zobowiązań w wyniku braku płynnych środków. Sytuacja braku płynności może wynikać z niewłaściwej struktury sprawozdania z sytuacji finansowej, niedopasowania przepływów pieniężnych, nieotrzymania płatności od kontrahentów, nagłego wycofania środków przez klientów lub innych wydarzeń na rynku.

Grupa Kapitałowa zarządza również ryzykiem finansowania, które uwzględnia ryzyko utraty posiadanych źródeł finansowania oraz braku możliwości odnowienia wymagalnych środków finansowania lub utraty dostępu do nowych źródeł finansowania.

Cel zarządzania

Zapewnienie niezbędnej wysokości środków finansowych koniecznych do wywiązywania się z bieżących i przyszłych (również potencjalnych) zobowiązań z uwzględnieniem charakteru prowadzonej działalności oraz potrzeb mogących się pojawić w wyniku zmian otoczenia rynkowego poprzez odpowiednie kształtowanie struktury sprawozdania z sytuacji finansowej oraz zobowiązań pozabilansowych.

Identyfikacja i pomiar ryzyka

W Grupie Kapitałowej wykorzystywane są następujące miary ryzyka płynności:

  • kontraktowa i urealniona luka płynności,
  • rezerwa płynności,
  • nadwyżka płynności,
  • wskaźnik relacji stabilnych środków finansowania do aktywów niepłynnych,
  • wskaźnik pokrycia płynności (LCR),
  • krajowe nadzorcze miary płynności (M1-M4),
  • miary stabilności portfela depozytów i kredytów,
  • testy warunków skrajnych (stress-testy płynności).

Kontrola

Kontrola ryzyka płynności obejmuje ustalanie dostosowanych do skali i złożoności działalności Grupy Kapitałowej limitów i wartości progowych dotyczących ryzyka płynności, w szczególności strategicznych limitów tolerancji na ryzyko płynności.

Prognozowanie i monitorowanie

Grupa Kapitałowa regularnie monitoruje:

  • stopień wykorzystania strategicznych limitów tolerancji na ryzyko płynności,
  • stopień wykorzystania nadzorczych norm płynności,
  • stopień wykorzystania wewnętrznych limitów i wartości progowych na ryzyko płynności,
  • koncentrację źródeł finansowania,
  • wskaźniki wczesnego ostrzegania - monitorowanie ich poziomu ma na celu wczesne wykrycie niekorzystnych zjawisk mogących mieć negatywny na sytuację płynnościową Grupy Kapitałowej lub sektora finansowego (których przekroczenie uruchamia płynnościowe plany awaryjne).

W Grupie Kapitałowej dokonuje się również cyklicznych prognoz poziomu ryzyka płynności, uwzględniających aktualny rozwój działalności Grupy Kapitałowej. W prognozach poziomu płynności uwzględnia się przede wszystkim poziom kształtowania się wybranych miar ryzyka płynności w warunkach zrealizowania się prognoz sprawozdania z sytuacji finansowej Grupy Kapitałowej oraz w sytuacji realizacji wybranych scenariuszy stress-testowych.

Raportowanie

Raporty dotyczące ryzyka płynności opracowywane są w trybie dziennym, tygodniowym, miesięcznym, kwartalnym oraz raz w roku opracowywana jest pogłębiona analiza płynności długoterminowej.

Działania zarządcze/ Narzędzia zarządzania ryzykiem

Głównymi narzędziami zarządzania ryzykiem płynności Grupy Kapitałowej są:

  • procedury dotyczące zarządzania ryzykiem płynności, w tym w szczególności płynnościowe plany awaryjne,
  • limity i wartości progowe ograniczające ryzyko płynności krótko-, średnio- i długoterminowej,
  • krajowe i europejskie nadzorcze normy płynnościowe,
  • transakcje depozytowe, lokacyjne, transakcje kupna i sprzedaży papierów wartościowych oraz pochodne, w tym walutowe transakcje strukturalne, oraz transakcje kupna i sprzedaży papierów wartościowych,
  • transakcje zapewniające długoterminowe finansowanie działalności kredytowej.

Podstawą polityki Grupy Kapitałowej w zakresie płynności jest utrzymywanie odpowiedniego poziomu nadwyżki płynności poprzez wzrost portfela płynnych papierów wartościowych oraz stabilnych źródeł finansowania (w szczególności stabilnej bazy depozytowej). W ramach zarządzania ryzykiem płynności wykorzystuje się również instrumenty rynku pieniężnego, w tym operacje otwartego rynku NBP.

Informacje finansowe

Luka płynności

Poniżej prezentowane luki płynności stanowią sumę urealnionej luki płynności Banku (urealnienia w zakresie między innymi pozycji bilansowych Banku dotyczą osadu depozytów podmiotów niefinansowych i ich wymagalności, osadu kredytów w rachunku bieżącym podmiotów niefinansowych i ich zapadalności oraz płynnych papierów wartościowych i ich terminu zapadalności) oraz kontraktowej luki płynności pozostałych spółek Grupy Kapitałowej.

 a’vista0 - 1 miesiąc1 - 3 miesięcy3 - 6 miesięcy6 - 12 miesięcy12 - 24 miesięcy24 - 60 miesięcypow. 60 miesięcy
31.12.2016
Grupa Kapitałowa- urealniona luka okresowa11 982,628 501,1493,1579,46 581,511 193,524 592,2(83 923,4)
Grupa Kapitałowa- urealniona skumulowana luka okresowa11 982,640 483,640 976,741 556,248 137,759 331,283 923,4-
31.12.2015
Grupa Kapitałowa- urealniona luka okresowa13 974,619 405,6(346,9)3 590,97 972,08 034,712 600,3(65 231,2)
Grupa Kapitałowa- urealniona skumulowana luka okresowa13 974,633 380,233 033,336 624,244 596,252 630,965 231,2-
 

We wszystkich przedziałach urealniona skumulowana luka płynności Grupy Kapitałowej, która wyznaczona została jako suma urealnionej luki płynności Banku i kontraktowych luk płynności pozostałych spółek Grupy Kapitałowej wykazywała wartości dodatnie na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku. Oznacza to nadwyżkę zapadających aktywów nad wymagalnymi zobowiązaniami.

Rezerwa płynności i nadwyżka płynności

Nazwa miar wrażliwości31.12.201631.12.2015
Rezerwa płynności do 1 miesiąca * (mld PLN)31,230,2
Nadwyżka płynności w horyzoncie do 30 dni** (mld PLN)13,014,5

* Rezerwa płynności – różnica pomiędzy najbardziej płynnymi aktywami, a oczekiwanymi i potencjalnymi zobowiązaniami, które stają się wymagalne w danym okresie.

** Nadwyżka płynności – nadwyżki płynności określa zdolność do pokrycia przez Bank potrzeb płynnościowych w zadanym okresie przetrwania w sytuacji realizacji zdefiniowanych scenariuszy warunków skrajnych.

 

Nadzorcze miary płynności

Nadzorcze miary płynności
31.12.201631.12.2015
M124 46418 907
M21,891,65
M311,639,87
M41,191,15
LCR136,3% 131,5%
 

W okresie od 31 grudnia 2015 roku do 31 grudnia 2016 roku wartości wskaźników miar nadzorczych utrzymywały się powyżej limitów nadzorczych. Wskazany w tabeli wskaźnik LCR przedstawia wartości dla Grupy Kapitałowej.

Osad depozytów

Na dzień 31 grudnia 2016 roku poziom osadu depozytów stanowił ok. 93,8% wszystkich depozytów zdeponowanych w Banku (z wyłączeniem rynku międzybankowego), co oznacza wzrost o ok. 0,3 p.p. w porównaniu do końca 2015 roku.

Struktura źródeł finansowych

 31.12.201631.12.2015
Depozyty ogółem (z wył. rynku międzybankowego)76,50%75,96%
Depozyty rynku międzybankowego0,30%0,67%
Kapitały własne12,40%11,99%
Finansowanie z rynku10,80%11,38%
Razem100,00%100,00%
 

Przepływy kontraktowe zobowiązań grupy kapitałowej z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych

Poniższe tabele przedstawiają analizę wymagalności kontraktowej, prezentującą pozostałe umowne terminy wymagalności w podziale na poszczególne kategorie zobowiązań bilansowych i pozabilansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych.

Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 31 grudnia 2016 roku i 31 grudnia 2015 roku. Kwoty ujawnione obejmują niezdyskontowane przyszłe przepływy zarówno z tytułu nominału, jak i odsetek (jeśli dotyczy), zgodnie z umową za cały okres do momentu wymagalności zobowiązania. W przypadku gdy strona, wobec której Grupa Kapitałowa ma zobowiązanie może dokonać wyboru

terminu zapłaty, przyjęto założenie, że pod uwagę brany jest najwcześniejszy termin, wedle którego Grupa Kapitałowa zobowiązana jest do zapłaty zobowiązania. Dla przypadków, gdy Grupa Kapitałowa zobowiązana jest do płatności zobowiązań w ratach, każda rata przypisywana jest do najwcześniejszego okresu, w którym Grupa Kapitałowa może zostać zobowiązana do zapłaty. W przypadku zobowiązań, gdzie rata płatności nie jest stała, przyjęto warunki obowiązujące na dzień sprawozdawczy.

Przepływy kontraktowe zobowiązań Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku według terminów wymagalności

Zobowiązania Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2016 roku według terminów wymagalnościDo 1 miesiąca włącznie Powyżej 1 miesiąca do 3 miesięcy włącznie Powyżej 3 miesięcy do 1 roku włącznie Powyżej1 roku do 5 lat włącznie Powyżej 5 lat Wartość kontraktowaWartość bilansowa
Zobowiązania:
Zobowiązania wobec Banku Centralnego4,1----4,1 4,1
Zobowiązania wobec banków1 136,5126,2235,117 515,9-19 013,7 19 208,4
Zobowiązania wobec klientów135 960,119 168,435 333,813 862,98 296,3212 621,5 205 066,4
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych301,2948,42 487,44 148,07 814,615 699,6 14 493,2
Zobowiązania podporządkowane-33,046,0351,02 604,03 034,0 2 539,0
Pozostałe zobowiązania3 006,4136,4320,5329,2194,63 987,1 3 987,1
Zobowiązania pozabilansowe:     - 
udzielone finansowe13 608,45 858,813 705,811 233,46 432,750 839,1 -
udzielone gwarancyjne265,6569,83 704,58 582,71 537,514 660,1 -
     

Zobowiązania Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2015 roku według terminów wymagalnościDo 1 miesiąca włącznie Powyżej 1 miesiąca do 3 miesięcy włącznie Powyżej 3 miesięcy do 1 roku włącznie Powyżej 1 roku do 5 lat włącznie Powyżej 5 lat Wartość kontraktowaWartość bilansowa
Zobowiązania:
Zobowiązania wobec Banku Centralnego4,2----4,2 4,2
Zobowiązania wobec banków1 907,80,137,4240,616 385,118 571,0 18 288,8
Zobowiązania wobec klientów126 532,321 867,534 840,310 564,66 191,7199 996,4 195 758,5
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych50,6152,32 771,63 058,74 492,410 525,6 9 432,9
Zobowiązania podporządkowane-33,044,2319,32 650,33 046,8 2 499,2
Pozostałe zobowiązania2 697,87,5302,2147,4201,33 356,2 3 356,2
Zobowiązania pozabilansowe:       
udzielone finansowe28 675,0814,83 898,23 102,46 269,742 760,2 -
udzielone gwarancyjne1 415,31 604,02 456,49 783,61 294,716 554,1 -
   

Przepływy kontraktowe z tytułu pochodnych instrumentów finansowych

Pochodne instrumenty finansowe rozliczane w kwotach netto

Do pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych przez Grupę Kapitałową na bazie netto należą:

  • transakcje swap na stopę procentową (IRS),
  • transakcje Forward Rate Agreement (FRA),
  • transakcje Non Deliverable Forward (NDF),
  • opcje.

Poniższe tabele przedstawiają analizę wymagalności kontraktowej, prezentującą pozostałe umowne terminy wymagalności w podziale na poszczególne kategorie pochodnych instrumentów finansowych, dla których wycena na dzień sprawozdawczy była ujemna (zobowiązanie).

Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 31 grudnia 2016 roku i z dnia 31 grudnia 2015 roku. W przypadku transakcji IRS zaprezentowano niezdyskontowane przyszłe przepływy netto z tytułu odsetek, dla pozostałych zaś instrumentów pochodnych rozliczanych na bazie netto jako wartość przepływu przyjęta została wartość wyceny odpowiednio na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku.

31 grudnia 2016 rokuDo 1 miesiąca włącznie Powyżej 1 miesiącado 3 miesięcy włącznie Powyżej 3 miesięcydo 1 roku włącznie Powyżej 1 roku do 5 lat włącznie Powyżej 5 lat Wartość kontraktowa
Pochodne instrumenty finansowe - zobowiązania:      
- transakcje swap na stopę procentową (IRS)(22,4)(16,1)(325,5)(769,5)(179,9)(1 313,4)
- pozostałe instrumenty pochodne: opcje, FRA, NDF(110,0)(72,9)(624,4)(524,4)(0,2)(1 331,9)
 

31 grudnia 2015 rokuDo 1 miesiąca włącznie Powyżej 1 miesiąca do 3 miesięcy włącznie Powyżej 3 miesięcydo 1 roku włącznie Powyżej 1 roku do 5 lat włącznie Powyżej 5 lat Wartość kontraktowa
Pochodne instrumenty finansowe - zobowiązania:      
- transakcje swap na stopę procentową (IRS)(208,3)(263,3)(602,6)(1 625,7)(363,1)(3 063,0)
- pozostałe instrumenty pochodne: opcje, FRA, NDF(153,8)(122,9)(507,3)(886,0)(0,3)(1 670,3)
 

Pochodne instrumenty finansowe rozliczane w kwotach brutto

Do pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych przez Grupę Kapitałową na bazie brutto należą:

  • transakcje swap walutowy,
  • transakcje forward walutowy,
  • transakcje Cross Currency IRS (CIRS).

Poniższe tabele przedstawiają analizę wymagalności kontraktowej, prezentującą pozostałe umowne terminy wymagalności w podziale na poszczególne kategorie pochodnych instrumentów finansowych (wpływy i wypływy), dla których wycena na dzień sprawozdawczy była ujemna (zobowiązanie). Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 31 grudnia 2016 roku i 31 grudnia 2015 roku. Kwoty ujawnione obejmują niezdyskontowane przyszłe przepływy zarówno z tytułu nominału, jak i odsetek (jeśli dotyczy).

31 grudnia 2016 rokuDo 1 miesiąca włącznie Powyżej 1 miesiącado 3 miesięcy włącznie Powyżej 3 miesięcy do 1 roku włącznie Powyżej 1 roku do 5 lat włącznie Powyżej 5 lat Wartość kontraktowa
       
- wypływy(7 030,1)(2 243,3)(4 699,8)(3 089,5)(40,5)(17 103,2)
- wpływy8 057,72 593,34 944,09 907,8141,725 644,5
 

31 grudnia 2015 rokuDo 1 miesiąca włącznie Powyżej 1 miesiąca do 3 miesięcy włącznie Powyżej 3 miesięcy do 1 roku włącznie Powyżej 1 roku do 5 lat włącznie Powyżej 5 lat Wartość kontraktowa
       
- wypływy(6 078,1)(1 991,9)(2 657,2)(3 522,8)(507,6)(14 757,6)
- wpływy6 027,81 676,52 983,29 679,81 336,021 703,3
 

Aktywa i zobowiązania Krótkoterminowe i długoterminowe

Grupa Kapitałowa klasyfikuje aktywa jako krótkoterminowe, w przypadku gdy:

  • oczekuje, że zrealizuje składnik aktywów lub zamierza go sprzedać lub zużyć w toku normalnego cyklu operacyjnego jednostki,
  • jest w posiadaniu składnika aktywów przede wszystkim z przeznaczeniem do obrotu,
  • oczekuje, że składnik aktywów zostanie zrealizowany w ciągu dwunastu miesięcy od zakończenia okresu sprawozdawczego, lub
  • składnik aktywów stanowią środki pieniężne lub ich ekwiwalenty (zgodnie z definicją w MSR 7) chyba że występują ograniczenia dotyczące jego wymiany, czy wykorzystania do zaspokojenia zobowiązania w przeciągu przynajmniej dwunastu miesięcy od zakończenia okresu sprawozdawczego.

Wszystkie inne aktywa jednostka klasyfikuje jako aktywa długoterminowe.

Grupa Kapitałowa klasyfikuje zobowiązanie jako krótkoterminowe, w przypadku gdy:

  • oczekuje, że zostanie ono uregulowane w toku jej normalnego cyklu operacyjnego,
  • jest w posiadaniu zobowiązania przede wszystkim z przeznaczeniem do obrotu,
  • jest ono wymagalne w ciągu dwunastu miesięcy od zakończenia okresu sprawozdawczego, lub
  • jednostka nie posiada bezwarunkowego prawa do odroczenia daty wymagalności zobowiązania, co najmniej o okres dwunastu miesięcy od zakończenia okresu sprawozdawczego.

Wszystkie pozostałe zobowiązania zalicza się do zobowiązań długoterminowych.

31.12.2016KrótkoterminoweDługoterminoweOdpisy z tytułu utraty wartościRazem wartość bilansowa
Kasa, środki w Banku Centralnym13 325,1--13 325,1
Należności od banków5 333,112,5(0,2)5 345,4
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu326,4--326,4
Pochodne instrumenty finansowe997,61 903,0-2 900,6
Instrumenty finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat10 993,42 943,8-13 937,2
Kredyty i pożyczki udzielone klientom48 221,7160 387,5(8 002,7)200 606,5
Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży1 924,135 095,7(344,2)36 675,6
Papiery wartościowe utrzymywane do terminu zapadalności97,5368,1-465,6
Zapasy284,7-(24,8)259,9
Pozostałe aktywa5 510,86 884,8(665,2)11 730,4
     
Suma aktywów87 014,4207 595,4(9 037,1)285 572,7
     
Zobowiązania wobec Banku Centralnego4,1--4,1
Zobowiązania wobec banków3 562,215 646,2-19 208,4
Pochodne instrumenty finansowe1 627,82 570,1-4 197,9
Zobowiązania wobec klientów186 904,718 161,7-205 066,4
Zobowiązania z tytułu działalności ubezpieczeniowej161,42 782,2-2 943,6
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych3 704,910 788,3-14 493,2
Zobowiązania podporządkowane-2 539,0-2 539,0
Pozostałe zobowiązania3 945,8605,7-4 551,5
     
Suma zobowiązań 199 910,9 53 093,2 - 253 004,1
Kapitał własny-32 568,6-32 568,6
Suma zobowiązań i kapitału własnego 199 910,9 85 661,8 - 285 572,7
     

31.12.2015KrótkoterminoweDługoterminoweOdpisy z tytułu utraty wartościRazem wartość bilansowa
Kasa, środki w Banku Centralnym13 743,9--13 743,9
Należności od banków4 553,4-(0,4)4 553,0
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu783,2--783,2
Pochodne instrumenty finansowe1 400,12 947,2-4 347,3
Instrumenty finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat12 268,22 885,9-15 154,1
Kredyty i pożyczki udzielone klientom49 020,4149 680,5(8 287,2)190 413,7
Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży1 154,627 287,4(132,5)28 309,5
Papiery wartościowe utrzymywane do terminu zapadalności185,325,0-210,3
Zapasy172,6265,5(37,2)400,9
Pozostałe aktywa3 866,95 760,5(603,4)9 024,0
     
Suma aktywów 87 148,6 188 852,0 (9 060,7) 266 939,9
     
Zobowiązania wobec Banku Centralnego4,2--4,2
Zobowiązania wobec banków4 062,814 226,0-18 288,8
Pochodne instrumenty finansowe1 185,03 439,8-4 624,8
Zobowiązania wobec klientów182 754,313 004,2-195 758,5
Zobowiązania z tytułu działalności ubezpieczeniowej120,42 280,1-2 400,5
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych3 107,16 325,8-9 432,9
Zobowiązania podporządkowane-2 499,2-2 499,2
Pozostałe zobowiązania3 255,0411,1-3 666,1
     
Suma zobowiązań 194 488,8 42 186,2 - 236 675,0
Kapitał własny-30 264,9-30 264,9
Suma zobowiązań i kapitału własnego 194 488,8 72 451,1 - 266 939,9