71. Adekwatność kapitałowa

Adekwatność kapitałowa to proces mający na celu zapewnienie, iż poziom ryzyka, które Grupa Kapitałowa podejmuje w związku z rozwojem działalności biznesowej, może zostać pokryty posiadanym kapitałem, biorąc pod uwagę określony poziom tolerancji na ryzyko oraz horyzont czasowy. Proces zarządzania adekwatnością kapitałową obejmuje w szczególności przestrzeganie obowiązujących regulacji organów nadzoru i kontroli, a także określonego w Grupie Kapitałowej poziomu tolerancji na ryzyko oraz proces planowania kapitałowego, w tym politykę dotyczącą źródeł pozyskiwania kapitału.

Celem zarządzania adekwatnością kapitałową jest utrzymywanie, w sposób ciągły, funduszy własnych na poziomie adekwatnym do skali oraz profilu ryzyka działalności Grupy Kapitałowej.

Zarządzanie adekwatnością kapitałową Grupy Kapitałowej obejmuje:

  • określanie oraz realizację pożądanych przez Grupę celów kapitałowych,
  • identyfikację i monitorowanie istotnych rodzajów ryzyka,
  • szacowanie kapitału wewnętrznego na pokrycie poszczególnych rodzajów ryzyka oraz łącznego kapitału wewnętrznego,
  • ustalanie wewnętrznych limitów na poziom adekwatności kapitałowej,
  • prognozowanie, monitorowanie oraz raportowanie poziomu i struktury kapitału własnego oraz adekwatności kapitałowej,
  • zarządzanie strukturą sprawozdania z sytuacji finansowej pod kątem optymalizacji jakości posiadanych przez Grupę funduszy własnych,
  • kapitałowe działania awaryjne,
  • alokację wymogu w zakresie funduszy własnych oraz kapitału wewnętrznego na obszary biznesowe i segmenty klienta w Banku oraz poszczególne spółki Grupy Kapitałowej,
  • ocenę rentowności poszczególnych obszarów biznesowych i segmentów klienta.

Głównymi miernikami adekwatności kapitałowej są:

  • łączny współczynnik kapitałowy,
  • relacja funduszy własnych do kapitału wewnętrznego,
  • współczynnik kapitału podstawowego Tier 1,
  • współczynnik kapitału Tier 1,
  • wskaźnik dźwigni.

Celem monitorowania poziomu miar adekwatności kapitałowej jest określenie stopnia spełniania norm nadzorczych oraz identyfikacja przypadków wymagających uruchomienia kapitałowych działań awaryjnych.

Podstawowe regulacje obowiązujące w procesie oceny adekwatności kapitałowej to:

  • rozporządzenie CRR,
  • ustawa Prawo bankowe,
  • ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 roku o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym (dalej „ustawa o nadzorze makroostrożnościowym”).

Wysokość współczynników kapitałowych w 2016 roku uzależniona była m.in. od poniższych decyzji nadzorczych:

  • w dniu 10 października 2016 roku Bank otrzymał decyzję KNF dotyczącą zidentyfikowania Banku jako innej instytucji o znaczeniu systemowym („O-SII”) na podstawie przeprowadzonej oceny znaczenia systemowego Banku zgodnie z ustawą o nadzorze makroostrożnościowym oraz o nałożeniu na Bank bufora w wysokości 0,75% łącznej kwoty ekspozycji na ryzyko obliczonej zgodnie z rozporządzeniem CRR;
  • w dniu 18 października 2016 roku Bank otrzymał decyzję KNF dotyczącą zalecenia przestrzegania dodatkowego wymogu w zakresie funduszy własnych ponad wartość wynikającą z wymogów obliczonych zgodnie ze szczegółowymi zasadami określonymi w rozporządzeniu CRR. KNF zaleciła utrzymywanie przez Bank funduszy własnych na pokrycie dodatkowego wymogu kapitałowego w celu zabezpieczenia ryzyka wynikającego z walutowych kredytów hipotecznych dla gospodarstw domowych na poziomie jednostkowym w wysokości 0,83 p.p., ponad wartość łącznego współczynnika kapitałowego, który powinien składać się co najmniej w 75% z kapitału Tier 1 (co odpowiada wymogowi kapitałowemu na poziomie 0,62 p.p. ponad wartość współczynnika kapitału Tier 1) oraz co najmniej w 56% z kapitału podstawowego Tier 1 (co odpowiada wymogowi kapitałowemu na poziomie 0,46 p.p. ponad wartość współczynnika kapitału podstawowego Tier 1);
  • w dniu 5 grudnia 2016 roku Komitet Stabilności Finansowej na posiedzeniu podjął uchwałę w sprawie rekomendacji dotyczącej utrzymania wskaźnika bufora antycyklicznego na poziomie 0 proc., a także zdecydował o przekazaniu Europejskiej Radzie ds. Ryzyka Systemowego odpowiednich informacji dotyczących tego bufora;
  • w dniu 30 grudnia 2016 roku KNF przekazała Bankowi informację dotyczącą wartości dodatkowego wymogu w zakresie funduszy własnych ponad wartość wynikającą z wymogów obliczonych zgodnie ze szczegółowymi zasadami określonymi w rozporządzeniu CRR. Wysokość dodatkowego wymogu kapitałowego w celu zabezpieczenia ryzyka wynikającego z walutowych kredytów hipotecznych dla gospodarstw domowych została określona na poziomie skonsolidowanym 0,79 p.p., dla łącznego współczynnika kapitałowego; 0,59 p.p. dla współczynnika kapitału Tier 1 oraz 0,44 p.p. dla współczynnika kapitału podstawowego Tier 1.

Grupa Kapitałowa utrzymała w 2016 roku i w 2015 roku bezpieczną bazę kapitałową, powyżej limitów nadzorczych i regulacyjnych.

Zgodnie z rozporządzeniem CRR, Grupę Kapitałową na potrzeby konsolidacji ostrożnościowej stanowią: PKO Bank Polski SA, Grupa Kapitałowa PKO Leasing SA, PKO BP BANKOWY PTE SA, PKO Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA, Grupa Kapitałowa KREDOBANK SA, PKO Finance AB, Finansowa Kompania „Prywatne Inwestycje" Sp. z o.o., PKO BP Finat Sp. z o.o. oraz PKO Bank Hipoteczny SA.

Fundusze własne dla potrzeb adekwatności kapitałowej

Poziom adekwatności kapitałowej Grupy Kapitałowej w 2016 roku utrzymywał się na bezpiecznym poziomie, istotnie powyżej limitów nadzorczych.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku w funduszach własnych Grupy Kapitałowej wyliczanych na potrzeby adekwatności kapitałowej został ujęty zysk netto Banku za rok 2015 (w kwocie 2 571 milionów złotych) oraz niepodzielony zysk z lat ubiegłych (w wysokości 1 250 milionów złotych). Kwota ta powiększyła pozostałe kapitały rezerwowe Grupy Kapitałowej (kapitał zapasowy i rezerwowy).

Dodatkowo, po uzyskaniu odpowiednich zgód KNF, Grupa Kapitałowa zaliczyła do kapitału podstawowego Tier 1 zysk netto Banku osiągnięty za 3 kwartały 2016 roku, po pomniejszeniu o przewidywane obciążenia (w kwocie 1 589 milionów PLN).

Wymogi w zakresie funduszy własnych (Filar I)

Grupa Kapitałowa wylicza wymogi w zakresie funduszy własnych dla następujących rodzajów ryzyka:

Ryzyko kredytowe

metodą standardową stosując następujące formuły w zakresie:

ekspozycji bilansowych - iloczyn wartości bilansowej (uwzględniającej wartość korekt z tytułu szczególnego ryzyka kredytowego), wagi ryzyka przypisanej ekspozycji zgodnie z metodą standardową wyliczania wymogu w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka kredytowego oraz 8% (przy uwzględnieniu uznawalnych zabezpieczeń),

udzielonych zobowiązań pozabilansowych – iloczyn wartości zobowiązania (uwzględniającej wartość korekt z tytułu szczególnego ryzyka kredytowego), wagi ryzyka produktu, wagi ryzyka przypisanej ekspozycji pozabilansowej zgodnie z metodą standardową wyliczania wymogu w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka kredytowego oraz 8% (przy uwzględnieniu uznawalnych zabezpieczeń),

transakcji pozabilansowych (instrumentów pochodnych) – iloczyn wagi ryzyka przypisanej transakcji pozabilansowej zgodnie z metodą standardową wyliczania wymogu w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka kredytowego, ekwiwalentu bilansowego transakcji pozabilansowych oraz 8% (wartość ekwiwalentu bilansowego wyliczana jest zgodnie z metodą wyceny rynkowej).

Ryzyko operacyjne
  • zgodnie z podejściem AMA - w zakresie działalności prowadzonej przez Bank, z wyłączeniem oddziału Banku w Niemczech,
  • zgodnie z podejściem BIA - w zakresie działalności oddziału Banku w Niemczech oraz w zakresie działalności spółek Grupy Kapitałowej objętych konsolidacją ostrożnościową.
Ryzyko rynkowe
  • ryzyka walutowego – wyliczanego metodą podstawową,
  • ryzyka cen towarów – wyliczanego metodą uproszczoną,
  • ryzyka instrumentów kapitałowych – wyliczanego metodą uproszczoną,
  • ryzyka szczególnego instrumentów dłużnych – wyliczanego metodą podstawową,
  • ryzyka ogólnego instrumentów dłużnych – wyliczanego zgodnie z podejściem opartym na duracji,
  • pozostałych rodzajów ryzyka, innych niż ryzyko delta (ryzyko non-delta) wyliczanych metodą scenariuszową w przypadku opcji, dla których Bank stosuje własne modele wyceny oraz metodą delta plus dla pozostałych opcji,
Pozostałe ryzyka
  • ryzyka rozliczenia i ryzyka dostawy – wyliczanego metodą określoną w Tytule V „Wymogi w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka rozliczenia” Rozporządzenia CRR,
  • ryzyka kredytowego kontrahenta – wyliczanego metodą określoną w Rozdziale 6 „Ryzyko kredytowe kontrahenta” Tytułu II „Wymogi kapitałowe z tytułu ryzyka kredytowego” Rozporządzenia CRR,
  • ryzyka z tytułu korekty wyceny kredytowej - wyliczanego metodą określoną w Tytule VI „Wymogi w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka związanego z korektą wyceny kredytowej” Rozporządzenia CRR,
  • przekroczenia limitu dużych ekspozycji – wyliczanego metodą określoną w art. 395-401 Rozporządzenia CRR,
  • dla ekspozycji wobec kontrahenta centralnego wyliczany jest wymóg z tytułu transakcji oraz wniesionych wkładów do funduszu kwalifikującego się kontrahenta centralnego na wypadek niewykonania zobowiązania

 31.12.201631.12.2015
Fundusze własne razem 30 872,9 27 091,4
Kapitał Tier I 28 349,9 24 608,3
Kapitał Tier I przed korektami regulacyjnymi i pomniejszeniami w tym:32 059,327 828,6
Kapitał zakładowy1 250,01 250,0
Pozostałe kapitały rezerwowe27 969,524 118,5
Fundusz ogólnego ryzyka na niezidentyfikowane ryzyko działalności bankowej1 070,01 070,0
Zyski zatrzymane1 769,81 390,1
(-) Wartość firmy(1 159,9)(1 102,4)
(-) Inne wartości niematerialne(1 821,3)(1 690,8)
Skumulowane inne całkowite dochody(709,4)(135,8)
Aktywa z tytułu podatku odroczonego, które są uzależnione od przyszłej rentowności, ale nie pochodzą z różnic przejściowych(1,0)(2,0)
Korekty w kapitale podstawowym Tier I z tytułu filtrów ostrożnościowych30,7(14,4)
Inne korekty w okresie przejściowym w kapitale podstawowym Tier I(48,5)(274,9)
Kapitał Tier II 2 523,0 2 483,1
Instrumenty kapitałowe i pożyczki podporządkowane kwalifikujące się jako kapitał Tier II2 523,02 483,1
Wymogi w zakresie funduszy własnych 15 625,7 14 836,8
Ryzyko kredytowe14 271,113 658,3
Ryzyko operacyjne656,4662,5
Ryzyko rynkowe651,1484,5
Ryzyko korekty wyceny kredytowej47,131,5
Łączny współczynnik kapitałowy15,81%14,61%
Współczynnik kapitału Tier 114,51%13,27%
 

Kapitał wewnętrzny (Filar II)

W 2016 roku Grupa Kapitałowa wyznacza kapitał wewnętrzny zgodnie z przepisami zewnętrznymi:

  • rozporządzeniem CRR,
  • ustawą Prawo bankowe,
  • uchwałą nr 258/2011 KNF,
  • ustawą o nadzorze makroostrożnościowym

oraz przepisami wewnętrznymi Banku i Grupy Kapitałowej.

Kapitał wewnętrzny to szacowana kwota kapitału, niezbędna do pokrycia wszystkich zidentyfikowanych, istotnych rodzajów ryzyka występujących w działalności Grupy Kapitałowej oraz wpływu zmian otoczenia gospodarczego, uwzględniająca przewidywany poziom ryzyka.

Bank cyklicznie monitoruje istotność poszczególnych rodzajów ryzyka odnoszących się do działalności Banku i pozostałych spółek Grupy Kapitałowej.

Celem szacowania kapitału wewnętrznego jest określenie minimalnego poziomu funduszy własnych zapewniającego bezpieczeństwo działalności przy uwzględnieniu zmian profilu i skali prowadzonej działalności oraz niekorzystnych warunków skrajnych

Kapitał wewnętrzny na pokrycie poszczególnych rodzajów ryzyka jest ustalany zgodnie z metodami określonymi w przepisach wewnętrznych. W przypadku dokonywania szacunków kapitału wewnętrznego na podstawie modeli statystycznych, stosowany jest roczny horyzont prognozy oraz poziom ufności 99,9%. Łączny kapitał wewnętrzny każdej spółki Grupy Kapitałowej stanowi sumę wysokości kapitału wewnętrznego, niezbędnego do pokrycia wszystkich istotnych dla danej spółki rodzajów ryzyka. Łączny kapitał wewnętrzny Grupy Kapitałowej stanowi sumę łącznego kapitału wewnętrznego Banku oraz wszystkich spółek Grupy Kapitałowej. Przyjmowany do kalkulacji kapitału wewnętrznego współczynnik korelacji pomiędzy poszczególnymi rodzajami ryzyka oraz poszczególnymi spółkami Grupy Kapitałowej wynosi 1.

W 2016 roku wysokość relacji funduszy własnych do kapitału wewnętrznego Grupy Kapitałowej utrzymywała się na poziomie, powyżej zarówno limitu ustawowego, jak i wewnętrznego Grupy Kapitałowej.

Ujawnienia (Filar III)

Grupa Kapitałowa ogłasza w cyklu rocznym informacje dotyczące w szczególności zarządzania ryzykiem oraz adekwatności kapitałowej zgodnie z: rozporządzeniem CRR i aktami wykonawczymi do niego, ustawą Prawo bankowe, ustawą o nadzorze makroostrożnościowym, rekomendacją M dotyczącą zarządzania ryzykiem operacyjnym w bankach oraz rekomendacją P dotyczącą ryzyka płynności wydaną przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Szczegółowe informacje o zakresie ujawnianych informacji, sposobie ich weryfikacji oraz publikacji zawierają Zasady polityki informacyjnej PKO Banku Polskiego SA w zakresie adekwatności kapitałowej oraz innych informacji podlegających ogłaszaniu udostępnione na stronie internetowej Banku (www.pkobp.pl).