Otoczenie makroekonomiczne

W światowej gospodarce 2016 rok przyniósł stopniową poprawę koniunktury, mimo podwyższonej niepewności i wielu czynników ryzyka. Dzięki przełamaniu spadkowego trendu cen surowców poprawiała się sytuacja wielu gospodarek wschodzących. Poprawa koniunktury widoczna była również w gospodarkach rozwiniętych, zwłaszcza w ostatnich miesiącach roku, mimo negatywnego wpływu niepewności dotyczącej m.in. potencjalnych skutków tzw. Brexitu.

Polska gospodarka zanotowała w trakcie 2016 roku umiarkowane i przejściowe spowolnienie tempa wzrostu. Jego głównym źródłem było zakończenie perspektywy finansowej UE na lata 2007-2013 i związane z tym ograniczenie aktywności inwestycyjnej w sektorze publicznym, głównie w jednostkach samorządu terytorialnego. Podobne zjawisko („przejście” pomiędzy wieloletnimi perspektywami finansowymi UE, skutkujące obniżeniem dynamiki inwestycji i PKB) miało miejsce w innych gospodarkach regionu (Czechy, Węgry).

W strukturze wzrostu polskiej gospodarki zwiększyła się rola spożycia indywidualnego. Przyspieszenie wzrostu konsumpcji odzwierciedlało poprawę sytuacji na rynku pracy oraz efekty programu Rodzina 500 +. Przejściowy ujemny wkład do dynamiki PKB miały nakłady brutto na środki trwałe. Dotyczyło to głównie inwestycji publicznych (silne ograniczanie inwestycji przez samorządy i nakładów na infrastrukturę kolejową) i części sektora prywatnego (m.in. energetyki oraz sekcji dostawa wody, gospodarowanie ściekami i odpadami). W całym 2016 roku wzrost PKB wyniósł 2,8% wobec 3,9% rok wcześniej. Poprawa koniunktury widoczna w głównych wskaźnikach aktywności gospodarczej za ostatnie miesiące 2016 roku oraz postępy w absorpcji funduszy unijnych potwierdzają, że spowolnienie wzrostu gospodarczego w minionym roku miało przejściowy charakter.

Krótkotrwały charakter spowolnienia wzrostu gospodarczego potwierdza utrzymanie pozytywnych tendencji na rynku pracy przez cały 2016 rok. Nastąpił silny wzrost zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw (2,9% wobec 1,3% rok wcześniej) i spadek stopy bezrobocia rejestrowanego do rekordowo niskiego poziomu (8,3% na koniec roku). Wzrost wynagrodzeń przyspieszył do 4,1% wobec 3,5% w 2015 roku, a badania koniunktury wskazywały na rekordowo dobre nastroje gospodarstw domowych i rosnący odsetek firm planujących podwyżki wynagrodzeń w przyszłości.

Średnioroczna inflacja w 2016 roku wzrosła do -0,6% z -0,9% w 2015 roku. W grudniu 2016 roku, głównie za sprawą statystycznego efektu niskiej bazy i wzrostu cen paliw związanego w odbiciem cen ropy oraz umocnieniem dolara, inflacja powróciła do dodatnich wartości (0,8% r/r), kończąc 28-miesięczny okres deflacji.

Biorąc pod uwagę brak negatywnych skutków deflacji oraz przejściowy charakter umiarkowanego spowolnienia wzrostu gospodarczego, Rada Polityki Pieniężnej przez cały 2016 rok utrzymała podstawowe stopy procentowe NBP na niezmienionym poziomie (stopa referencyjna NBP wynosiła 1,50%). Wśród argumentów przeciwko wznowieniu łagodzenia polityki pieniężnej wskazywano również potrzebę zachowania stabilności systemu finansowego.

Tempo wzrostu PKB i jego składowych (%, r/r)

Bezrobocie i zatrudnienie (koniec okresu, %)

Sytuacja na rynku finansowym

Rynek akcjiPoczątek 2016 roku na rynkach akcji zaczął się głębokimi spadkami. Były one spowodowane pogarszającą  się oceną stanu gospodarki światowej, w szczególności chińskiej. Znalazło to odzwierciedlenie w przecenie surowców, a to z kolei wywołało obawy nie tylko o kondycje spółek wydobywczych, ale szersze reperkusje dla globalnej gospodarki i rynków finansowych. W dalszej części roku ceny surowców odbiły w górę, częściowo dzięki poprawie koniunktury w Chinach. To wraz ze złagodzeniem retoryki amerykańskiego banku centralnego pozwoliło rynkom na odwrócenie negatywnego trendu.  Drugi i trzeci kwartał 2016 roku przyniosły trend boczny, zakłócony przejściowo przez zaskoczenie wynikami referendum na temat przyszłości Wielkiej Brytanii w Unii Europejskiej. Niezwykle ciekawa i jednocześnie kluczowa dla obrazu całego roku okazała się końcówka 2016 roku. Po zwycięstwie Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich w USA, na giełdach został zapoczątkowany silny trend wzrostowy. Inwestorzy koncentrowali się na prowzrostowych aspektach programu nowego prezydenta. Polska giełda może zaliczyć rok 2016 do udanych. Główny indeks wzrósł o 11,4% r/r. Wynik ten został osiągnięty głównie dzięki wpisaniu się w globalny trend, niezmaterializowaniu się głównych obaw związanych z koniunkturą gospodarczą i działaniami regulacyjnymi dotyczącymi najważniejszych sektorów reprezentowanych na warszawskim parkiecie oraz oczekiwaniom na przyspieszenie wzrostu PKB w 2017 roku.
Rynek stopy procentowej  W 2016 roku Narodowy Bank Polski utrzymał poziom stóp procentowych sygnalizując jednocześnie, że przynajmniej do końca kolejnego roku polityka pieniężna nie ulegnie zmianie. W efekcie stawki WIBOR3M i WIBOR6M utrzymywały się w bardzo wąskim przedziale wahań tj. odpowiednio 1,67%-1,73% i 1,74%-1,81%. Mimo braku zmian stóp procentowych oczekiwania rynkowe w zakresie polityki pieniężnej silnie się wahały, oscylując pomiędzy wyceną jednej obniżki stóp procentowych o 25 pb. w 2017 roku, a ich podwyżką również o 25 pb. pod koniec kolejnego roku. Na polskim rynku stopy procentowej przez większą część roku rentowności obligacji skarbowych utrzymywały się w trendzie bocznym. Sytuacja zmieniła się w ostatnim kwartale na skutek gwałtownych zmian nastrojów na rynku globalnym. Czynnikiem, który zapoczątkował silne zmiany rentowności obligacji na świecie była wygrana Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich w USA. W obawie przed bardziej restrykcyjną polityką pieniężną, w konsekwencji poluzowania fiskalnego zapowiadanego w kampanii wyborczej, inwestorzy sprzedawali obligacje amerykańskie, ale także zaczęli z większą ostrożnością podchodzić do inwestycji na rynkach wschodzących, w tym w Polsce. Przecena polskich obligacji skarbowych była przede wszystkim widoczna na dłuższym końcu krzywej dochodowości. W 2016 roku utrzymywały się wysokie poziomy asset swap spreadów. Słabsza wycena obligacji wynikała głównie z: obaw przed decyzjami agencji ratingowych, presji na odpływ kapitału z rynków wschodzących w związku z zaostrzeniem polityki pieniężnej przez Fed i wysokiej podaży papierów skarbowych na rynku pierwotnym.
Rynek walutowy

W 2016 roku głównymi czynnikami determinującymi zmiany na rynku walutowym były: 

  • kontynuacja polityki luzowania ilościowego przez Europejski Bank Centralny,
  • ewolucja oczekiwań odnośnie perspektyw podwyżek stóp procentowych w USA,
  • spowalnianie gospodarki Chin oraz idąca za tym deprecjacja juana wobec dolara,
  • zwycięstwo zwolenników Brexit-u w referendum w Wielkiej Brytanii,
  • nowy prezydencki projekt „ustawy frankowej” wydatnie zmniejszający obciążenia dla polskiego sektora bankowego w stosunku do poprzednich propozycji oraz
  • zwycięstwo Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich w USA.

Kurs eurodolara w 2016 roku był przede wszystkim uwarunkowany narastającą dywergencją polityk monetarnych w strefie euro i USA. Jednak przez dużą część roku ostrożne stanowisko Fed-u w kwestii tempa podwyżek stóp procentowych oraz ich potencjalnego wpływu na rynki wschodzące spowodowało, że prawie do referendum w Wielkiej Brytanii kurs EURUSD z okolic 1,08 na początku roku wzrósł w okolice 1,15 pod koniec maja 2016 roku. W dalszej części roku obawy związane z Brexitem oraz rosnące oczekiwania na podwyżki stóp w USA m.in. dzięki zwycięstwu D. Trumpa w wyborach prezydenckich w USA (m.in. ze względu na jego program ekspansji fiskalnej) spowodowały, ze eurodolar zakończył rok na poziomie 1,05. Na rynku eurozłotego 2016 rok był okresem dużej zmienności. Zaskakująca styczniowa decyzja agencji ratingowej S&P o obniżeniu ratingu kredytowego Polski spowodowała wzrost kursu eurozłotego powyżej 4,50 po czym złagodzenie stanowiska Fed-u w kwestii perspektyw dalszych podwyżek stóp w USA do końca pierwszego kwartału 2016 roku obniżyło kurs w bliskie okolice 4,20.

W drugim kwartale zwycięstwo zwolenników Brexitu w Wielkiej Brytanii ponownie spowodowało wzrost kursu powyżej 4,50 jednak do końca trzeciego kwartału kurs EUR/PLN powrócił poniżej 4,30 dzięki łagodniejszemu dla sektora bankowego projektowi tzw. „ustawy frankowej”.

W ostatnim kwartale silna deprecjacja juana wobec dolara oraz rosnące oczekiwania na podwyżki stóp procentowych w USA, które wyraźnie wzrosły po zwycięstwie Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich w USA spowodowały, że kurs EUR/PLN ostatecznie zakończył rok na poziomie 4,40.  

Sytuacja polskiego sektora bankowego

Wynik finansowy

Na koniec 2016 roku sytuacja sektora bankowego pozostawała stabilna. Jednak w otoczeniu banków utrzymuje się szereg źródeł ryzyka, w tym ryzyko o charakterze regulacyjnym związane z walutowymi kredytami mieszkaniowymi.

W warunkach stabilnego wzrostu gospodarczego, w 2016 roku sektor bankowy wypracował zysk netto w wysokości 13,9 mld PLN (+24,3% r/r). Wysokie, dwucyfrowe tempo wzrostu zysku netto jest efektem wpływu zdarzeń jednorazowych, które wystąpiły w zarówno w 2016 jak i 2015 roku; do najistotniejszych należały w 2015 roku:

  • dotworzenie odpisów na portfel kredytowy SK Banku w Wołominie (SK Bank),
  • dokonanie przez banki wpłat na fundusz ochrony środków gwarantowanych (FOŚG) w związku z upadłością SK Banku,
  • poniesienie przez banki kosztów związanych z utworzeniem Funduszu Wsparcia Kredytobiorców, w 2016 roku: dodatkowy przychód z tytułu rozliczenia transakcji Visa Europe Ltd. przez Visa Inc. (transakcja Visa).

W 2016 roku, oprócz rozliczenia transakcji Visa, poziomowi zysku netto sektora bankowego sprzyjały: obserwowana poprawa wyniku odsetkowego (zarówno dzięki wzrostowi przychodów odsetkowych r/r jak i znacznemu spadkowi kosztów odsetkowych) oraz relatywnie stabilny poziom wyniku z tytułu odpisów (po wyłączeniu wpływu zdarzeń jednorazowych).

Negatywny wpływ na poziom zysku netto miały obciążenia związane z tzw. podatkiem bankowym oraz obniżenie wyniku z tytułu opłat i prowizji.

Zmiana zysku netto sektora bankowego (mld PLN)





Źródło: KNF, obliczenia PKO Banku Polskiego SA; koszty działania razem z podatkiem bankowym.

Rentowność sektora bankowego na koniec 2016 roku, mierzona wskaźnikiem ROE, wzrosła do 7,7% w stosunku do rekordowo niskiego poziomu 6,6% odnotowanego na koniec 2015 roku.

Sprawozdanie z sytuacji finansowej

Utrzymująca się dobra sytuacja gospodarcza sprzyjała wzrostowi aktywów banków. Na koniec 2016 roku sektor bankowy odnotował wzrost skali działania. Suma bilansowa sektora bankowego wzrosła do 1 711 mld PLN (+7,0% r/r). W strukturze aktywów nastąpiły zmiany związane z wprowadzonym podatkiem bankowym; zmniejszył się udział transakcji repo oraz wzrósł udział papierów skarbowych (do ok. 15% wobec 12% przed wprowadzeniem podatku bankowego).

Na koniec 2016 roku wartość kredytów sektora bankowego wzrosła do 1 130 mld PLN, a tempo ich wzrostu w 2016 roku pozostawało na umiarkowanym poziomie (4,9% r/r). Na sytuację na rynku kredytów oddziaływało:

(1) kontynuowane wyraźne wyhamowanie tempa wzrostu r/r kredytów mieszkaniowych osób prywatnych (+4,9% wobec 7,1% na koniec 2015 roku; po skorygowaniu o zmiany kursowe odnotowano względną stabilizację), (2) kontynuowane wyhamowanie tempa wzrostu r/r kredytów przedsiębiorstw (do 5,4% wobec 8,3% na koniec 2015 roku) oraz (3) przyspieszenie tempa wzrostu r/r kredytów konsumpcyjnych (do 7,3% wobec 6,6% na koniec 2015 roku). Kredyty konsumpcyjne, obok kredytów mieszkaniowych w PLN, stanowiły jedną z najszybciej rozwijających się kategorii kredytów. W warunkach niskich stóp procentowych sprzyjała temu koncentracja banków na produktach bardziej dochodowych i jednocześnie generujących relatywnie niskie wymogi kapitałowe.

Struktura kredytów sektora bankowego

Tempo zmiany kredytów w sekt. bank. (r/r)

* kredyty pozostałe obejmują kredyty dla przedsiębiorców indywidualnych, niemonetarnych instytucji finansowych, rolników indywidualnych i instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych.
Źródło: NBP, obliczenia PKO Bank Polski SA

Sytuacja na rynku depozytowym w 2016 roku była kształtowana przez poprawę sytuacji na rynku pracy i wzrost dochodów ludności oraz dobrą sytuację płynnościową przedsiębiorstw, a także utrzymujący się niski poziom stóp procentowych oraz niską historyczną atrakcyjność alternatywnych do depozytów bankowych produktów oszczędnościowo-inwestycyjnych.

Na koniec 2016 roku wolumen depozytów sektora bankowego wzrósł do 1 145 mld PLN, a jego tempo przyspieszyło do 9,5% r/r wobec 7,5% na koniec 2015 roku. Ta sytuacja była rezultatem: (1)utrzymującego się wysokiego tempa wzrostu r/r depozytów osób prywatnych (9,5% r/r na koniec 2016 roku wobec 9,8% na koniec 2015 roku), (2) wyhamowania tempa wzrostu r/r depozytów przedsiębiorstw (8,2% r/r wobec 10,5% r/r na koniec 2015 roku) oraz (3) wzrostu depozytów sektora budżetowego (24,8% r/r wobec spadku o 16,6% r/r na koniec 2015 roku).

Utrzymujące się w 2016 roku wysokie tempo wzrostu depozytów sektora bankowego, któremu towarzyszyło umiarkowane tempo wzrostu wolumenu kredytów sektora bankowego, spowodowało spadek na koniec 2016 roku relacji Kredyty/Depozyty do historycznie niskiego poziomu 97,8%. Tak niski poziom relacji Kredyty/Depozyty obserwowany był wcześniej w 2008 roku.

Struktura depozytów sektora bankowego

Tempo zmiany depozytów w sekt. bank. (r/r)

* depozyty pozostałe obejmują kredyty dla przedsiębiorców indywidualnych, niemonetarnych instytucji finansowych, rolników indywidualnych i instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych.
Źródło: NBP, obliczenia PKO Bank Polski SA

Sytuacja polskiego sektora pozabankowego

Rynek funduszy inwestycyjnych 

W 2016 roku rynek krajowych funduszy inwestycyjnych kontynuował trend wzrostowy. Jednak był on znacznie słabszy niż w roku poprzednim. W 2016 roku aktywa w zarządzaniu TFI wzrosły o 2,6% do 258,6 mld PLN, wobec wzrostu w 2015 roku o 20,5%.

Za relatywnie niewielki przyrost aktywów ogółem w 2016 roku (+6,4 mld PLN wobec +43 mld PLN w 2015 roku) odpowiadało w dużej mierze ujemne saldo wpłat i umorzeń inwestorów instytucjonalnych odnotowane w IV kwartale 2016 roku (-10,2 mld PLN). Miały na to to istotny wpływ przygotowane zmiany regulacyjne obowiązujące od 1 stycznia 2017 roku, skutkujące objęciem podatkiem CIT części podmiotów rynku funduszy inwestycyjnych zamkniętych.

W 2016 roku wartość aktywów inwestorów instytucjonalnych zarządzanych przez TFI zmniejszyła się o 2,2 mld PLN (-2,0%). Tym samym udział aktywów tej grupy inwestorów spadł do 49,4 % aktywów funduszy inwestycyjnych ogółem.

W 2016 roku pozytywnie na wzrost aktywów funduszy inwestycyjnych oddziaływał wzrost popytu na jednostki uczestnictwa ze strony inwestorów indywidualnych, co było szczególnie widoczne w II półroczu. W II półroczu 2016 roku ta grupa inwestorów wpłaciła netto do funduszy inwestycyjnych 4,7 mld PLN (-1,4 mld PLN w analogicznym okresie 2015 roku). Na koniec 2016 roku w ujęciu rocznym aktywa osób fizycznych wzrosły o 7,1% do poziomu 131 mld PLN wobec wzrostu w 2015 roku o 5,2%. Największy napływ nowych środków osób fizycznych trafił w 2016 roku do funduszy absolutnej stopy zwrotu (3,4 mld PLN), gotówkowych i pieniężnych (2,6 mld PLN) oraz dłużnych (1,6 mld PLN). Największy odpływ środków inwestorów indywidualnych odnotowały fundusze akcji i mieszane odpowiednio -2,7 mld PLN oraz -1,9 mld PLN.

Rozwój rynku funduszy inwestycyjnych w 2016 roku odbywał się w warunkach dużej zmienności rentowności polskich obligacji skarbowych, w tym silnych wzrostów rentowności odnotowanych w IV kwartale 2016 roku, a także poprawy koniunktury na rynku akcji na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w II półroczu 2016 roku oraz utrzymującego się niskiego poziomu podstawowych stóp procentowych. Przełożyło się to na widoczny w II półroczu 2016 roku wzrost zrealizowanych stóp zwrotu 12M przez fundusze lokujące kapitał w polskie akcje. Stopy zwrotu 12M funduszy polskich akcji i funduszy polskich mieszanych, które przez większą część 2016 roku były ujemne, na koniec grudnia uplasowały się powyżej wartości oprocentowania nowych depozytów gospodarstw domowych. Ta sytuacja sprzyjała poprawie nastrojów inwestorów indywidualnych, co skutkowało wzrostem popytu na jednostki rynku funduszy inwestycyjnych.

Rynek otwartych funduszy emerytalnychW 2016 roku aktywa Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE) wzrosły r/r o 9,2% (12,9 mld PLN) do 153,4 mld PLN, wobec spadku r/r o 5,7% (-8,6 mld PLN) w 2015 roku. Rynek OFE pozostawał pod wpływem: poprawy sytuacji na rynku pracy, zmian regulacyjnych (zmiana struktury portfela inwestycyjnego OFE) oraz poprawy koniunktury na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (indeks WIG wzrósł o 11,4% r/r). W strukturze aktywów OFE utrzymały dominującą pozycję polskie akcje. W 2016 roku był kontynuowany spadek liczby uczestników OFE (-107 tys. do 16,4 mln).
Rynek leasingowy  

W 2016 roku branża leasingowała utrzymała dwucyfrowe tempo wzrostu. Zgodnie z danymi Związku Polskiego Leasingu wartość aktywów sfinansowanych przez firmy leasingowe wzrosła o 16,6% r/r osiągając poziom 58,1 mld PLN (wobec wzrostu o 16,3% w 2015 roku). Leasing obok kredytu bankowego stanowił drugie najważniejsze zewnętrzne źródła finansowania inwestycji. Na koniec 2016 roku całkowita wartość aktywnego portfela leasingu wyniosła 105 mld PLN wobec wolumenu kredytów inwestycyjnych dla podmiotów gospodarczych na poziomie 151 mld PLN. Rozwój rynku leasingu był wspierany dobrą koniunkturą gospodarczą w Polsce.

Największy pozytywny wpływ na rozwój rynku leasingu miał leasing pojazdów lekkich, głównie samochodów osobowych. Wartość sfinansowanych aktywów w tym segmencie wyniosła 24,4 mld PLN (+30,9% r/r), co stanowiło 42% łącznego finansowania udzielonego przez firmy leasingowe.

Silnie rozwijał się leasing pojazdów ciężkich. Wartość wyleasingowanych aktywów w tym segmencie wyniosła 17,2 mld PLN (+27,7% r/r), czemu sprzyjało stabilne tempo wzrostu gospodarczego w strefie euro, a także wymiana używanego taboru na nowe pojazdy z normą Euro 6.

Rynek leasingu odnotował natomiast regres w segmencie maszyn i urządzeń (-3,5% r/r). Firmy leasingowe sfinansowały maszyny i urządzenia o wartości 14,6 mld PLN. W tym segmencie najsilniej zmniejszyło się finansowanie sprzętu rolniczego (-22,6% r/r). Na spadek finansowania maszyn i urządzeń, pomimo dobrej, stabilnej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw, relatywnie wysokiego stopnia wykorzystania mocy produkcyjnych oraz relatywnie wysokiej dostępności kredytów, miało wpływ m.in. zakończenie finansowania z funduszy Unii Europejskiej z perspektywy finansowej 2007-2013 przy jednoczesnej słabej absorpcji funduszy z perspektywy 2014-2020. W analizowanym okresie nastąpił silny spadek finansowania nieruchomości do 719 mln PLN (-49,6% r/r), którego udział w strukturze rynku uległ dalszej marginalizacji.

Rynek ubezpieczeń  

W okresie 3 kwartałów 2016 roku aktywa zakładów ubezpieczeń wzrosły o 5,0 mld PLN (2,8%). Był to efekt lekkiego wzrostu aktywów rynku ubezpieczeń na życie (0,6%) oraz silniejszego wzrostu aktywów ubezpieczeń osobowych i majątkowych (+5,7%).

Zysk netto sektora ubezpieczeń na życie zrealizowany w okresie 3 kwartałów 2016 roku spadł do 1,7 mld PLN (-26,3% r/r), głównie z powodu silnego spadku przychodów z lokat (-14,9%). Pozytywnie na wynik oddziaływały spadek kosztów działalności ubezpieczeniowej (-14,2% r/r) oraz spadek wartości wypłaconych odszkodowań (o 6,6% r/r). Składka przypisana brutto obniżyła się o 14,5%. r/r czego zasadniczą przyczyną jest wycofywanie się zakładów ubezpieczeń z oferowania umów z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (Grupa 3 Działu I). Zakłady ubezpieczeń osobowych i majątkowych odnotowały spadek r/r zysku o 37,3%. Na koniec 3 kwartału 2016 roku wyniósł on 196 mln PLN. Wzrosła zarówno wartość wypłaconych odszkodowań (9,44% r/r) jak i kosztów działalności ubezpieczeniowej (2,2% r/r). Jednocześnie istotnie wzrosła wartość składki przypisanej brutto (14,2% r/r) głównie w ubezpieczeniach komunikacyjnych (Grupa 3 i 10 Działu II), co ze względu na sposób tworzenia rezerw przełoży się pozytywnie na wyniki w kolejnych okresach. Na wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń silnie oddziaływały koszty podatku od niektórych instytucji finansowych obowiązującego od lutego 2016 roku. Wg szacunków Polskiej Izby Ubezpieczeń koszty z tego tytułu poniesione w okresie luty-wrzesień 2016 roku przez towarzystwa ubezpieczeń wyniosły ok. 450 mln PLN.

Rynek faktoringu  

W 2016 roku rynek faktoringu kontynuował dynamiczny wzrost. Potwierdzają to dane firm faktoringowych raportujących do Polskiego Związku Faktorów. Ich obroty osiągnęły poziom 158,2 mld PLN, co przełożyło się na przyspieszenie tempa wzrostu do 20,6% r/r wobec 17,6% r/r w 2015 roku. Rosnący popyt na usługi firm faktoringowych odzwierciadla również wzrost liczby obsługiwanych klientów (wzrost o 11% r/r do 7,9 tys.) oraz faktur (wzrost o 16% r/r do 7,5 mln).

Motorem wzrostu rynku faktoringu w 2016 roku był faktoring krajowy (wzrost obrotów o 23% r/r do 124,9 mld PLN), w tym zarówno faktoring pełny jak i niepełny. Bardzo dynamiczne rozwijał się również faktoring eksportowy pełny (wzrost obrotów o ok. 27% r/r do 18,8 mld PLN), wspierający ekspansję zagraniczną przedsiębiorstw. Nadal udział faktoringu importowego w strukturze rynku był marginalny i wyniósł 1,0% wobec 1,3% w analogicznym okresie ubiegłego roku.

Rynek ukraiński

W 2016 roku na Ukrainie miało miejsce długo wyczekiwane ożywienie gospodarcze. Dynamika PKB była dodatnia po raz pierwszy od 2012 roku, przyspieszając powyżej 2% (szacunek na podstawie wstępnego odczytu PKB za IV kwartał 2016 roku: 4,7% r/r). Poprawa dynamiki PKB wynika jednak w dużym stopniu z niskiej bazy (w 2015 roku PKB obniżyło się o 9,9%). W 2017 roku wzrost PKB powinien umiarkowanie przyspieszyć do ok. 2,5%). Inflacja wykazywała trend spadkowy (inflacja bazowa spadła z 34,7% r/r na koniec 2015 roku do 5,8% r/r w grudniu 2016 roku), a większe zmiany głównego wskaźnika cen odzwierciedlały głównie działania administracyjne (w tym podwyżki cen mediów z kwietnia 2015 roku i października 2016 roku). We wcześniejszych latach ważnym motorem wzrostu gospodarczego był eksport, którego konkurencyjność wzrosła skokowo po osłabieniu kursu hrywny. W 2016 roku spadek inflacji oraz relatywnie stabilny wzrost płac nominalnych (średnio o 23,4% r/r w całym roku) spowodowały, że zaczęły rosnąć płace realne (przeciętnie o 7,9% r/r w omawianym okresie), co wspierało konsumpcję i popyt wewnętrzny.

Po gwałtownym osłabieniu w lutym 2016 roku, kurs hrywny w dalszej części roku ustabilizował się, aby ponownie ulec silnej deprecjacji pod koniec roku. W rezultacie na koniec 2016 roku dolar kosztował 27,1 hrywny wobec 24,0 rok wcześniej. Stabilizacja kursu hrywny w trakcie roku oraz spadek presji inflacyjnej umożliwił bankowi centralnemu dokonanie sześciu obniżek stóp w trakcie roku (do 14% w grudniu 2016 roku z 22% na koniec 2015 roku). Sytuacja finansów publicznych uległa pogorszeniu po gwałtownym zwiększeniu deficytu SFP w grudniu. Na koniec 2016 roku dług sektora finansów publicznych wynosił 73,8% PKB wobec 67,4% PKB w 2015 roku.

Sektor bankowy pozostawał nierentowny. W okresie styczeń – listopad ROA wynosiło -1,63% wobec -5,46% w 2015 roku, a ROE -15,05% wobec -51,91% w 2015 roku. Upadłości oraz fuzje doprowadziły do zmniejszenia liczby banków z 117 na koniec 2015 roku do 98 na koniec listopada 2016 roku. Istotnym wydarzeniem w tym obszarze było ogłoszenie 18 grudnia nacjonalizacji Privat Banku (20,9% aktywów sektora). Udział kapitału zagranicznego w sektorze wzrósł w omawianym okresie do 55,5% z 43,3% na koniec 2015 roku. Banki zdołały poprawić swoją pozycję kapitałową. Stosunek kapitałów do aktywów wzrósł z 8,3% na koniec grudnia 2015 roku do 11,4% w listopadzie 2016 roku. Pomimo tego, nie wzrósł wolumen kredytów. Wzrost wolumenu depozytów doprowadził do spadku współczynnika Kredyty/Depozyty do 120,3% na koniec 2016 roku ze 134,2% w grudniu 2015 roku. Wzrost udziału banków w strukturze posiadaczy papierów skarbowych z 16,1% do 38,3% w 2016 roku oznacza, że wolne środki były inwestowane głównie w bezpieczne aktywa skarbowe.

Wartość aktywów ogółem w ukraińskim sektorze bankowym w 2016 roku nieznacznie wzrosła (do listopada 2016 roku o 9 mld UAH). W 2016 r. odnotowano nieznaczny wzrost wolumenu kredytów o 10,4 mld UAH, pomimo spadku wolumenu kredytów walutowych (o 57,8 mld UAH), w tym gospodarstw domowych. Widoczny w trakcie roku wzrost wolumenu kredytów denominowanych w hrywnie, w tym dla przedsiębiorstw, sugeruje odwrócenie spadku akcji kredytowej banków, co pozytywnie rokuje na 2017 r. Udział kredytów nieobsługiwanych wzrósł z 22,1% ogółu na koniec 2015 r. do 24,2% w listopadzie.

Depozyty wzrosły w omawianym okresie o 96,5 mld UAH, przy czym rosły zarówno depozyty walutowe, jak i w hrywnie oraz zarówno gospodarstw domowych, jak i przedsiębiorstw. Spadek inflacji (wzrost realnego funduszu płac) oraz przyspieszenie wzrostu gospodarczego powinny się przełożyć na dalszy wzrost wolumenu depozytów w kolejnych kwartałach.